است . در دوران قرون اوليه هجرى به حرشف موسوم شده است و همانطورى كه در مبحث قبل ( كد 1965 ) آمد اين نام به سه گياه اطلاق شده است :
1 - حرشف بستانى يا كنگر بستانى
Cynara scolymus L .
يا گياه مورد بحث
2 - حرشف برى كبير
Cynara cardunculus
3 - حرشف برى صغير ، كنگر جبلى يا كوهى
Gundelia tournefortii
كه همان كنگر خورشى است 1 * .
ديوسكوريد ذيل
Skolymos
مىنويسد :
جوشانده آن با شراب بوى بد زير بغل را از بين مىبرد و پيشاب را زياد و بدبو مىكند . تازه گياه را مانند مارچوبه مىخورند 2 * و رازى ذيل عنوان حرشف گفتار بالا را عينا به نقل از جالينوس بيان مىكند و مىنويسد نام ديگر آن " عكوب " مىباشد 3 * .
پزشكان ديگر مترادفات حرشف را چنين ذكر مىنمايند :
حرشف كنگر است و دو نوع بستانى و برى دارد 4 * به سريانى دوعثالگنا و به عربى عكوب ( ابو ريحان :
5 * ) ، و در اندلس قناريه ( مشتق از
( Kenara )
ناميده مىشود ( اسرائيلى قرطبى : 6 * ، حرشف به عربى عكوب ، سلبين ، خربع به فارسى كنگر نامند اصناف مىباشد بستانى و برى ( عقيل خراسانى : 7 * ) ، آرتيشو ، كنگر بستانى ، انگيار ، سينارا اسكوليموس ( ناظم الاطباء : 8 * ) ، مايرهوف ، شليمر ، هوپر
Cynara scolymus
، درباره خواص و اثرات درمانى آن پزشكان سنتى چنين مىنويسند :
زيادكننده قوه باه و اسپرم ، قابض و حبسكننده شكم ، ضد نفخ ، گرمكننده كليه و مثانه و در آسم و سرفه 9 * موثر مىباشد . اگر مخلوط موم و روغن را با 3 برابر وزنش آب كنگر اضافه نمايند بهطور موضعى در برش 10 * [ و برص ] * موثر مىباشد و در طاسى باعث روياندن مو مىشود و در ورمهاى سخت ورمها را تحليل مىبرد . همچنين ماليدن آب آن به بدن در خارش مفيد مىباشد ( رازى : ( 3 * ) ) ، مانع تجمع مواد و آماس ، خردكننده و خارجكننده سنگ كليه مىباشد و تنقيه جوشانده آن در قولنج موثر ( هروى : ( 4 * ) ) ، و خارجكننده خلط سينه مىباشد ( ابن سينا : 11 * ) ، طبيعت آن در دوم گرم ، مضر محرورين و مصلح آن ادويه گرم ، روغن و سركه مىباشد و ضماد ريشه آن در سوختگى و پيچيدگى عصب موثر مىباشد ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 12 * ) .
قسمت قابل مصرف در درمان : برگهاى تازه و خشك ، گل و ريشه مىباشد .
تركيبات شيميائى :
برگها محتوى مواد تلخ نظير
Cynarin , Cynaroside
[ ريزش صفرا را افزايش داده و محافظ سلولهاى كبدى مىباشند ] ، فلاونوئيدها نظير لوتهئولين ، اپىژنين
Cosmoside , Epigenin
، كورستين ، هسپريتين
Hesperidoside
[ با اثر كاهشدهندگى كلسترول خون ] سزكوئى ترپن لاكتونها مانند
Cynaropicrin
و