طعمى بسيار تلخ دارد ولى پس از خشك شدن بوى آن از بين مىرود و طعم آن ملايم ، لعابى و كمى تلخ مىشود .
گياه در سرتاسر اروپا و شمال افريقا مىرويد و از اواخر قرن هيجدهم و اوائل قرن نوزدهم در امريكا پرورش داده مىشود .
تاريخچه :
نام علمى گياه از واژه يونانى
Kolchis
يا لاتينى
Colchis
كه نام قديمى ناحيهاى در آسياى صغير مىباشد گرفته شده است . جائى كه طبق افسانههاى قديم خانه
Medea
جادوگر در آنجا بوده است و هنگامى كه مشغول تهيه شراب بوده است يك قطره از آن به زمين ريخته و اين گياه روئيده شده است .
تئوفراست پياز كلشيك را
Ephemeron
، پلينى
Ermedaktulos
و ديوسكوريد آن را
Kolkhikon
ناميده است وى ذيل اين نام كه به قلخيقن معرب شده است مىنويسد :
برخى آن را بلبوس برى ، برخى آن را افه مرون مىنامند گياهى است كه گل آن در آخر پائيز به رنگ سفيد شبيه به گل زعفران ظاهر مىشود داراى ميوهاى به رنگ قرمز سياه مىباشد و ريشه آن به پياز بلبوس شباهت دارد و داراى قشرى به رنگ قرمز مىباشد . چنانچه خورده شود شخص به خناق مبتلا مىگردد مانند كسى كه قارچ خورده باشد و " ما اين را در كتاب خود آوردهايم كه كسى آن را با بلبوس اشتباه نكند و نخورد " و درمان مسموميت از آن مانند مسمومين با قارچ شير گاو مىباشد 1 * .
پزشكان قرون اوليه هجرى تا پزشكان سنتى اواخر دوره قاجاريه اين گياه اروپائى را سمى مهلك دانسته و انواع ديگرى از
Colchicum
را مورد مصرف قرار دادهاند كه در جاى خود با عنوان سورنجان سفيد خواهد آمد .
رازى تحت عنوان سورنجان به نقل قول از خوزى گويد سورنجان دو نوع است سفيد و قرمز . سفيد آن دارو و قرمز آن سم است و ماسرجويه گفته است سفيد آن نقرس را درمان مىكند 2 * .
در اروپا نيز سورنجان قرمز يا گياه مورد بحث قرنها به علت سميت زياد مورد استفاده قرار نگرفته است .
حتى به " گياه ارسنيگ " مشهور بوده است . در سال 1563 ميلادى
Turner
آثار مسموميت را در فردى كه از اين گياه به هلاكت رسيده است چنين مىنويسد :
اولين علامت پس از چند ساعت با احساس سوزش و گرگرفتگى گلو و دهان آغاز مىشود سپس به ترتيب تشنگى غير قابل رفع ، درد قولنج شديد ، اسهال خونى ، فلج مركز عصبى ، قطع تنفس و مرگ عارض مىشود .
Gerard
با الهام از نظر ديوسكوريد كه بيمار دچار خناق و خفگى مىشود نام اين گياه را
Colchic strangulatorium
نهاده است .
كولپير در اواسط قرن هفدهم ادعا مىكند كه توانسته است از آن فراورده داروئى بسيار قوى كه زيان كمترى دارد تهيه نمايد كه موكوس زبان را تميز كرده در خيز عمومى انساج ، تب سه يك مزمن موثر و خلطآور مىباشد . طرز تهيه اين فراورده چنين بوده است : كه پياز كلشيك را در شراب يا سركه به مدت 48 ساعت در حرارت ملايم قرار داده و سپس آن را با عسل آميخته است 3 * .