نرم و نازك و بدون چروك و لكههاى برجسته مىباشد و اولينبار در صيدنه ابو ريحان بيرونى به دو نوع اترج پوست يكى صاف و نرم و ديگرى زبر و چين چروكدار 1 * و آبلهدار اشاره شده است . پس از ابو ريحان ناصرخسرو در سفرنامه هفت ساله خود ( تاليف 444 هجرى قمرى ) در سخنى از مصر مىنويسد " من اين ميوهها را به يك روز ديدم . . . ترنج . . . نارنج . . . ليمو . . . مركب . . . بادرنگ . . . و . . . " . بنابراين از نظر ناصرخسرو ترنج و بادرنگ ( بالنگ ) دو ميوه جدا مىباشد . بالاخره چندين قرن بعد ( 1185 هجرى قمرى ) صاحب مخزن ذيل عنوان اترج مىنويسد " نوع صغير آن را ترنج و نوع كبير آن را بالنگ و به فرنگى صغير آن را
[ Lemonia mela ]
و كبير آن را ميدكه ماله
[ Medica mela ]
مىنامند . . . صنف صغير پوست آن مستوى املس 2 * و دو طرف آن باريك و اين را به فارسى ترنج و صنف دوم كبير و پوست آن غير مستوى و دو طرف آن چندان باريك نيست بلكه طرف متصل به شاخ درخت اندكى پهنتر و طرف دوم آن باريك و اين را به فارسى بالنگ نامند . . . " وى نيز مانند پزشكان قبل از خود موارد مصرف ترنج و بالنگ را مشابه دانسته است .
براى اطلاع از كاربرد ترنج در طب سنتى كه مانند بالنگ بوده است به كد 1579 " گياه قبلى " مراجعه شود .
( 1 * ) - قطران تبريزى درباره چيندار بودن بادرنگ ( - بالنگ ) گويد :
بادرنگ از درد دل در بوستان دى دادرنگ * زرد و پرچين شد چو روى درمندان بادرنگ
( 2 * ) - مستوى - صاف و املس - نرم و نازك
Code - 1585
نارنگى
Citrus nobilis Loureiro
درختچهاى است كوچكتر از درخت نارنج ، هميشه سبز ، پرشاخه به ارتفاع حد اكثر 6 متر از خانواده
Rutaceae
، برگ باريك و سرنيزهاى ، گل سفيد ، معطر ميوه گرد ، كوچك مطبوع ، خوشطعم پوست ميوه نارنجى ، تند ، مايل به قرمز كه به آسانى از گوشت جدا مىشود .
ميوه بومى چين و خاور دور بهويژه كوششين
Cochichin
و جزاير ميان قوچو و آموى
Amoy
مىباشد و در ايتاليا ، اسپانيا ، جزيره قبرس ، يونان ، خاور ميانه از جمله در جنوب و شمال ايران پرورش داده مىشود .
تاريخچه و موارد مصرف آن :
در سال 1805 توسط پرتقاليها به جنوب اروپا و 40 سال بعد به امريكا برده و در دوران قاجاريه به ايران وارد شده است و قديمترين كتاب پارسى كه نام آن آمده فروغ ناصرى است . سلطان الحكماء مىنويسد سردى آن كمتر از نارنج و مضر عصب نمىباشد . نارنگى بندآورنده استفراغ و حالت تهوع ، مقوى معده و لينتدهنده مزاج مىباشد .