( 12 * ) - اصل استسقاء زقى ، استسقاى بطنى ، حبن
اسم است براى اجتماع مايع مصلى در جوف صفاق ( جواهر الحكمه 316 ) . در اين نوع استسقاء شكم پرآب شده و اين آب از طرفى به طرف ديگر حركت مىكند . لاتين
Physcomia aquosa
انگليسى
Ascite
، فرانسوى
Ascites
( 13 * ) - اصل : اختلاج چشم : اختلاج يا تشنج
Convulsion
پديد آمدن لرزش در اندامها به علت انقباضات غير ارادى ماهيچهها كه غالبا منشاء عصبى دارد و در بيماريهاى مختلفى به وجود مىآيد ، تكان خوردن يا در اصطلاح پريدن و جهيدن عضوى از بدن مانند پريدن پلك چشم يا حركات غير ارادى در عضلات چهره .
( 14 * ) - تلخيص از تذكره 149 ، تحفه 112 ، مخزن 264
Code - 1515
عشرق
Circaea lutetiana L .
گياهى است علفى ، پايا از خانواده
Onagraceae
به درازاى 60 - 30 سانتيمتر ، محكم ، كركدار ، برگ يك در ميان ، تخممرغى در قاعده قلبى شكل ، دندانهدار ، نوك بلند ، كدر ، گل كوچك معمولا سفيدرنگ ، مجتمع و تنك ، دمگل پوشيده از كركهاى غدهاى ، ميوه داراى خارهاى چنگكى و محل رويش آن جنگلهاى اسالم ، رشت ، لاهيجان ، چالوس ، گرگان ، بندر گز و كردستان مىباشد .
تاريخچه :
ديوسكوريد ذيل
Kirkaias
كه حنين و اصطفن آن را به قيرقيا 1 * معرب نمودهاند مىنويسد برخى آن را
Dirkaia
2 * ناميدهاند اگر به اندازه 750 گرم از ريشه آن را كوبيده و در 3825 گرم 3 * شراب شيرين به مدت يك شبانهروز خيسانده سپس صاف نموده و صاف شده را به مدت سه روز بنوشند رحم را پاكيزه مىنمايد و اگر دانه آن را در سوپ ريخته ميل نمايند ادرار را زياد مىكند 4 * .
رازى ذيل قيرقياقس از قول جالينوس مىنويسد خوردن گياه رحم و امعاء را تميز و خوشبو مىنمايد و اگر ميوه آن را در سوب ريخته ميل نمايند شير را زياد مىكند 5 * .
ابو ريحان ذيل " عشرق " 2 نوع گياه را شرح مىدهد يكى گياهى كه سنامكى ناميده مىشود و صاحب مخزن آن را سنا عريض الورق 6 * ناميده و ديگرى گياهى كه بانوان به منظور سياه كردن و روياندن مو از برگ آن استفاده مىنمايند 7 * .
از مندرجات جامع مفردات ابن بيطار ذيل " عشرق " چنين استنباط مىشود كه اين نام به دو گياه اطلاق شده يكى گياهى كه برگش به برگ سنا شباهت دارد و ديگرى گياهى كه ديوسكوريد آن را
Kirkaias
ناميده است . ابن بيطار مطالبى را كه ديوسكوريد ذيل
Kirkaias
آورده بهطور كامل ذكر مىنمايد و از قول غافقى اضافه مىنمايد كه خوردن دانه تازه و خشك آن براى بواسير خوب است و مو را سياه مىكند 8 * .