Code - 1488
هندبا شامى
Cichorium endivia L .
گياهى است يك ساله از خانواده
Compositae
داراى برگهاى گوشتى ، آبدار ، نرم درازتر و پهنتر از كاسنى ، گل متمايل به رنگ آبى و دانه شبيه به دانه كاسنى و به انديو يا كاسنى آنديو مشهور و در حقيقت نوعى كاسنى وحشى با تلخى كمتر مىباشد و در تغذيه به شكل سالاد مصرف مىشود . در اثر كشتهاى متوالى واريتههاى زيادى از آن به وجود آمده است كه دو واريته آن از نظر غذائى داراى اهميت مىباشند يكى
Cichorium endivia L . var . Crispa
و به انگليسى
Curly endive
و ديگرى
Var . Latifolia
كه به فرانسوى
Chicoree scarole
و به انگليسى
Escarole
ناميده مىشوند .
تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى :
يونانيها گياه را مىشناختهاند و ديوسكوريد تحت عنوان
Seris
كه به سرس معرب شده است مىنويسد :
سريس برى و بستانى دارد برى 1 * را بقريس 2 * و قيخوريون 3 * مىنامند و بستانى آن 2 نوع است يكى برگهاى آن پهن و به كاهو شباهت دارد 4 * و ديگرى باريكتر و تلخمزه 5 * مىباشد هر سه نوع قابض و سرد و براى ضعف معده و قلب سودمند مىباشد . پخته شده آن شكمروش را بند مىآورد ضماد مخلوطى از برگ و ريشه در گزيدگى عقرب و ضماد برگ با آرد التهاب معده را تسكين مىدهد و در خفقان ، نقرس ، باد سرخ و آماس گرم چشم سودمند مىباشد و ماليدن مخلوط افشره آنها با سفيداب و سركه در مواردى كه نياز به تبريد 6 * مىباشد سودمند است 7 * .
حنين معادل يونانى
Ceris
را هندبا ضبط نموده و هروى مىنويسد هندبا به پارسى كسنى است و به قول صاحب اختيارات كاسنى مىباشد .
همانطوريكه ملاحظه شد ديوسكوريد خواص هر سه گياه فوق را يكسان دانسته است ولى به تدريج در طول تاريخ پزشكان از نظر خواص و اثرات درمانى در تاليفات خود هندباى برى را از انواع بستانى جدا نمودهاند و در بين دو نوع بستانى نوع
Antybus
را در درمان و
Endivia
را در امر تغذيه به كار برده اند . ابن بيطار مىنويسد نوع دوم هندباى بستانى كه برگ آن پهن و گل آن به سفيدى متمايل و مزه آن تلخ نمىباشد به رومى انطونيا ناميده شده و به هندبا شامى و هندبا هاشمى معروف است و آن در درجه اول تر و بين كاهو و هندبا 8 * مىباشد 9 * و كاسنى شامى معتدلترين كاسنىها مىباشد و كيموس آن نيكو و آن ميان كاسنى 10 * و كاهو بود و از كاهو لطيفتر و غذائيت آن كمتر است اگر برگ آن را كوبيده بر ورم گرم بگذارند سرد كند و افشره آن با افشره رازيانه تازه يرقان را نافع است 11 * .
گرچه در كتب قديم هر سه گياه تحت عنوان هندبا آمدهاند ولى با توجه به مراتب فوق و زيرنويسهاى شمارههاى 8 و 10 هندبا يا كاسنى به نوع
Intybus
و هندبا شامى يا كاسنى شامى به كاسنى آنديو و هندبا برى به
Taraxacum officinalis Weber
اطلاق مىشده است و خواص كاسنى شامى يا آنديو را به مراتب خفيفتر از كاسنى مىدانستند كه خواص درمانى آن تحت عنوان هندبا كد 1491 خواهد آمد .