( 1 * ) - موغالى
Mugale
به معنى موش صحرائى است كه برخى آن را راسو ترجمه نمودهاند . در مخزن الادويه و تحفه به جاى موغالى تنين بحرى آمده است .
( 2 * ) - تلخيص از دياسقوريدوس م - 4 ص 328 ش 648 جامع مفردات ج 2 ص 56 و 126 ، تحفه 122 ، مخزن 282
Code - 1482
حمص
Cicer arientinum L .
گياهى است علفى ، يك ساله ، كوتاه به ارتفاع 50 - 30 سانتيمتر و پوشيده از تار از خانواده
Leguminosae
.
برگ از 17 - 13 برگچه كوچك ، تخممرغى شكل ، دندانهدار و بدون پيچك تشكيل شده است . گلها بهطور منفرد بر روى ساقه قرار گرفتهاند و به رنگ سفيد ، صورتى يا سفيد مايل به آبى مىباشند . ميوه نيام كوچك به طول 3 - 2 سانتيمتر ، متورم ، نوكتيز مىباشد كه در داخل آن دانه قرار گرفته است . دانهها به رنگ مختلف سفيد ، نخودى و سفيد متمايل به زردى مىباشند .
گياه در اكثر نقاط ايران كاشته مىشود .
تاريخچه و شناسائى :
دانه گياه از زمانهاى بسيار دور مصرف خوراكى و درمانى داشته است به سنسكريت آن را
Candka
به يونانى
Erebinthos
به پهلوى نخوت
Nakhut
و نخت
Nakhot
به سريانى حمصى
Hemsi
و به عربى حمص
Hemas
ناميدهاند .
رازى و ابن بيطار كاملا آنچه را كه ديوسكوريد درباره
Erebinthos
شرح داده به نقل قول از وى تحت عنوان حمص آوردهاند و طبق نوشته ابو ريحان اربيتوس حمص است كه به پارسى نخود مىنامند 1 * .
در كتب قديم ذيل عنوان حمص سه قسم آن را در يك موضع شرح مىدهند كه عبارتند از :
1 - حمص يا حمص ابيض يا حمص بستانى يا نخود سفيد كه نوع كشت شده است .
2 - حمص برى يا حمص كرسنى كه نوع وحشى آن است . نام علمى اين دو همان است كه در صدر آمده و اثر نوع برى را قوىتر دانستهاند .
3 - حمص الاسود يا نخود سياه كه در اين مجموعه بهطور مجزا تحت عنوان حمص اسود كد 1483 آمده و واريتهاى از گياه فوق مىباشد .
بايد توجه داشت كه در قرابادينها هركجا حمص ، بدون پسوند بستانى ، برى ، كرسنى آمده باشد منظور حمص بستانى يا نخود كاشته شده مىباشد .