تاريخچه ، اسامى و شناسائى گياه :
يونانىها گياه را
Parthenion
ناميدهاند كه از
Parthenon
نام الهه يا هيكل پرستشگاه
Acropolis
يونان گرفته شده كه بين سالهاى 432 - 447 قبل از ميلاد ساختهشده است . چون به هنگام ساختن اين دژ مردى از قسمت علياى آن به زمين سقوط نموده و اين گياه توانسته است جان وى را از مرگ نجات دهد نام الهه به اين گياه داده شده است و نام گونه گياه
Parthenium
از نام يونانى مشتق شده است .
اصطفن و حنين واژه
Parthenion
را به فرثانيون معرب نمودهاند و معادل عربى آن را اقحوان يادداشت نموده كه معرب از اكحوان پارسى است . رازى و سپس ابن بيطار آنچه را كه ديوسكوريد ذيل فرثانيون آورده به نقل قول از وى ذيل اقحوان مىآورند . هروى نام پارسى آن را كافور بوى و كافور اسپرم و اخوينى بابونه نخشبى 1 * و ديگران اسامى مترادف آن را چنين ذكر نمودهاند : اقحوان بستانى ، كافوريه ( ابو ريحان ) ، كركاش ، شجره مريم ( ابن بيطار ) بابونه گاو ، گاو چشم ( انصارى ) ، رجل الدجاجه ( انطاكى ) بابونه گاوچشم ( سلطان الحكماء ) .
امروزه نيز به عربى آن را اقحوان ، كركاش ، شجره مريم ، رجل الدجاج و به پارسى بابونه گاوچشم مىنامند در عطاريهاى تهران ريشه آن با نام اقحوان عرضه مىگردد . معادل نام علمى آن همان مىباشد كه در صدر آمده است .
موارد مصرف در طب سنتى :
از نظر قدما اقحوان ، مدر ، معرق ، قاعدهآور ، افكننده جنين ، ضد تشنج ضد نفخ ، تحليل برنده آماس ، ضد انسداد ، ضد تشنج و گرمكننده قوى مىباشد .
ديوسكوريد مىنويسد برگ آن شبيه به گشنيز ، گل آن سفيد و وسط آن زرد و بوى آن كمى سنگين و طعم آن تلخ است و آن خارجكننده بلغم و سودا مىباشد و براى مبتلايان به آسم ، ماليخوليا ، سنگ كليه و نشستن در جوشانده آن در سختى رحم و ضماد آن براى باد سرخ و ورم گرم سودمند است 2 * .
رازى گويد كه آن خون قاعدگى را زياد مىكند براى معده بهويژه دهانه آن زيانبخش است 3 * اخوينى در باب " رياح الافرسه " 4 * ماليدن جوشاندهاى از مخلوط آن را با گياهان ديگر در روغن براى درمان قوزپشت توصيه مىنمايد 5 * .
اقحوان مدر و ضد انسداد است و آماسهاى سرد را فرومىنشاند 6 * . در فيستولها ، خشكريشه ، زخمهاى دير درمانپذير ، هيدروسل 7 * ، قولنج ، درد مثانه ، سفتى سپرز همچنين كمپرس با جوشانده آن در پيچيدگى عصب موثر است 8 * .
ماليدن افشره آن بر ورك و كنار بيضهها قوه باه را تقويت مىنمايد 9 * بوئيدن مداوم خشك شده آن
Lethargy
و بوئيدن تازه آن خواب مىآورد 10 * در استسقاء ، نفخ ، آمدن خلط خونى از سينه ، سرفه همچنين خوردن روزانه 5 تا 10 گرم ريشه آن با جوشانده فاوانيا 11 * به مدت 30 روز و يا گل آن با شراب ريحانى در صرع سودمند است .