دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 298

و آنچه از انواع او سرخ است معدن او از نواحى نيشابور است و در كتاب احجار آورده‌اند كه نوعى از انواع زرنيخ خاك فام است و يك نوع خاكسترى فام است . « 1 » ارّجانى گويد : جمله انواع زرنيخ گرم است در چهار درجه و آنچه از انواع او زرد است موى را بسوزد و اگر بر عضوى ديرتر بماند پوست را هم بسوزد . و زرنيخ سرخ چون با موم روغن به هم آميخته شود گرى را سود دارد و شيرينه سر را كه از او زرداب ترشح كند و آنچه را كه در بينى و دهان پديد آيد منفعت كند و دمه و تاسه را بخور كردن به او مفيد است و طلا كردن به او خون مرده را كه در زير پوست جمع شده باشد به‌واسطه زخم چوب و امثال آن متفرق كند و كبودى اندام را ببرد و شپش و رشك را نيز بكشد . روايت از جابر بن حيان : زرنيخ سه جنس است : سرخ ، زرد و سفيد . سرخ را چون به موم رون كنى تحليل افكند و جلا آورد . « 2 » زرنيخ لغت فارسى است و به يونانى فرساطيس به عربى كبريت الارض است و پنج قسم مىباشد . زرد و سرخ و سفيد آن را زرنيخ نوره مىگويند كه زبونترين اقسام است و به دستورى سبز و سياه آن نيز غير مستعمل است و قسم زرد در سوم گرم و خشك است . « 3 » زرنيخ جسمى معدنى است ، مركب از گوگرد و ارسنيك . زرنيخ سرخ معمول كيمياگران است و زرنيخ اصفر معمول نقاشان مىباشد . « 1 » زرنيخ در معدن خود مانند توليد كبريت كه از بخار دخانى كه رطوبت در قعر معدن با آن مصادف گردد حاصل مىشود . ليكن ماده ارضيت و رطوبت ثقيل در اين بيشتر از آن است و جوهر نادرى در كبريت غالب‌تر ، لهذا زرنيخ مثل كبريت مشتعل نمىگردد . بهترين آن زرد است كه به رنگ طلاست و آن را زرنيخ ورقى و بدخشى مىنامند و از