زردى و بيخ آن باريك و گل آن زرد و ميوه آن به قدر خربزه كوچك و زرد رنگ و به ندرت سرخ بسيار رنگين و سفيد نيز مىباشد مىگويند بهترين آن نرم رسيده زرد ظاهر سفيد شخم مايل به زردى است و مختار از آن سفيد بسيار و نرم است و سياه و سخت و اندرون زرد سبز روى است و گاهى يك ميوه در تمام شجر آن يافته مىشود و آن نيز روى و از سموم قتاله است خوردن دو دانگ آن مشرف به هلاكت مىگرداند و اين بخاطر آن است كه قوت جميع اجزاى شجر منجذب سوى آن يك ميوه مىگردد و لهذا آن جلوه بسيار بزرگ است .
شيخ مىفرمايد : حنضل يا شرنگ يا هندوانه ابوجهل بر دو نوع است نرو ماده شرنگ نر اليافى است و شرنگ ماده سفيد رنگ و نرم است ، سفيد بسيار سفيد و نرم زياد خوب است سياهش بد است و سختش بد ، هنگامى بايد شرنگ را به منظور دارويى از بوته چيد كه رنگ سبزش به زردى مىزند چون اگر تمام سبز باشد يا به كلى زرد شود از تاثيرش مىكاهد و كارى از آن بر نمىآيد مىگويند نبايد پوست و تخم شرنگ را به كار ببرند و گويند اگر بوتهاى تنها شرنگى داشته باشد نبايد آن را به كار گرفت زيرا در اين صورت سم قاتل است .
بهتر آن است كه اولا آن را خوب بسايند و بعدا آب عسل بر آن پاشند تا خيس شود باز آن را خشك كنند و باز بسايند دفع گزند شرنگ و بر سر حال آوردنش با كتيرا و صمغ عربى است .
مزاج : آن گرم و خشك است .
خواص درمانى :
گدازنده ، تكه كننده ، بسيار جاذب و برگ سبز آن خون دماغ را بند آورد ، در مداواى جذام و واريس و پاغره بر پوست مالند مفيد است برگ شادابش ورمها را مىرساند و تحليل مىبرد و مغز را مىپالايد شرنگ را در روغن زيتون بجوشانند و آن زيتون را در
گوش چكانند احساس صداهايى در گوش را از بين مىبرد و كشيدن دندان را آسان
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 357
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٣٥٧