تحت الشعاع مصلحت قرار دهند ، از نخستين روزى كه سنگ بناى آزمايشگاههاى سازندهء داروها گذاشته شد ، وجود داشته است . چنان كه براى فناستين هم كه نخستين فرآوردهء آزمايشگاه باير بود و در سال 1888 ساخته شد ، همين امر پيش آمد . توضيح آنكه فناستين از نظر علمى در گروه تركيبات فنتيدين « 102 » و نام علمى آن
Acetyl - P - phenetidine
است . در همان سالهاى نخستين كه فناستين ساخته شد ، داروهاى اختصاصى ديگر نيز از همان دستهء فنتيدين بوسيلهء آزمايشگاه باير به نامهاى زير فراهم شد :
Citrophene , Triphenin , Sedatine , Malakine , Lactophenine , Apolysine , Kryofine , Phenocolle , Saliphene .
و با وجود آنكه همهء اين اسپسياليتهها از لحاظ ضد درد ، ضد تب و ضد ورم رماتيسمى خواص مشابه و يكسان دارا بود ، اما ، به همان دليل كه گفته شد ، چون ساختن فناستين به صرفه تجارى نزديكتر بود ، بنابراين تبليغات در آن باب بيشتر شد و شهرت جهانى يافت و همه جا رواج پيدا كرد و داروهاى اختصاصى ديگر ، با وجود تبليغاتى كه براى آنها به عمل آمد ، نتوانست براى خود جايى باز كند . نكتهء جالب آنكه در كتاب
Pharmacie Chinique
چاپ 1955 در صفحهء 1501 به اين نكته صريحا اشاره شده است كه بعضى از آن داروهاى اختصاصى از حيث منافع درمانى بر فناستين ترجيح داشت ، ولى چون پيرامون آنها تبليغات آنقدر نبود كه بتواند با فناستين رقابت كند ، بناچار شكست خورد و از بازارها خارج شد ! در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه با وجود آنكه همهء آن داروهاى اختصاصى از سوى آزمايشگاه باير ساخته شده و تبليغات هم از سوى همان آزمايشگاه به عمل آمده بود ، پس چرا با آنكه بعضى از آن داروهاى اختصاصى از فناستين مفيدتر بودند ساخته نشد و در ميان آنها فقط فناستين در جريان تجارى جلو افتاد ؟ ! پاسخ اين است كه آزمايشگاهى عظيم مانند باير كه غول صنايع داروسازى لقب دارد و به خوشنامى هم شهرت و معروفيت يافته است ، هدف اصليش پيش از خدمت به خلق ، خدمت به خود است . تعجب نكنيد اگر بگوييم كه در درون آن كارخانهء عظيم و براى كليهء داروهاى اختصاصى كه مىسازد ، نيز اصل رقابت حكمفرما است چه رسد به رقابتهاى خارجى با كارخانههاى ديگر ! ! آنتىپيرين از حيث خواص درمانى با فناستين مشابه بود ولى چون در آزمايشگاه هوخست ساخته شده بود و آن آزمايشگاه نمىتوانست از لحاظ تبليغات با آزمايشگاه باير رقابت كند ، لذا فناستين شهرتى بيشتر يافت و جاى خود را در همه جا باز كرد . نظير چنين نيرنگها از طرف آزمايشگاههاى داروسازى در پايه و مايهاى است كه به وصف درنگنجد زيرا همهء آنها صرفا به خاطر
هامش
( 102 ) .Phenetidine .