شهوق سر خودسران از رعب و صولتش منخفض ، و بسط و عرض حيات گردنكشان از هيبت و جلالش ضيق و منقبض . دشمنان قوىبازو را به سرپنجهء شجاعت ضعيف نمود ، و در سرعت و بطوء جميع امور « خير الامور اوسطها » فرمود . از نظر افادت اثر ، قلوب صلب را به لينت نواخت و ادمغهء ممتلى را از مواد فاسد كفر و شرك خالى ساخت . مدارج عالىاش به تواتر ورود رحمت خاص از مراتب ساير انبياء متفاوت ، و علوّ رتبتش نسبت به ديگر خاصّان خدا به وصول مهر نبوت ثابت ؛ عليه و على آله و اصحابه افضل الصّلوات و اكمل التّحيات !
اما بعد ؛ معترف به قصور فهم و وجدان ، مفتقر به غفران ربّ رحمان ، « محمد اعظم خان » - ولد سلطان الاطبّاء ، ملك الحكماء ، « حكيم شاه اعظم خان » ، غفر اللّه لهما - مىگويد كه چون نبض از دلائل كليهء احوال بدن است و در معرفت او فوايد بسيار و منافع بىشمار متيقّن ، لهذا خواستم كه در آن رسالهاى متضمّن فوايدى كه از آن اكثر كتب طبّيّه خالى است و سيّما از اقسام مركّبات غير مشهورهء نبض و اسباب او - كه احدى از متقدّمين سلف و متأخّرين خلف مفصلا به ذكر آن نپرداخته [ اند ] - بنويسم تا ساير اعزّه از مطالعهء آن انتفاع كثير حاصل نمايند و راقم آثم را به دعاى حسن خاتمت « 1 » ياد فرمايند و اگر در محلى سهو و نسيان ، كه از لوازم انسان است ، دريابند به قلم عفو اصلاح دهند .
و اين رساله را ، از جهت اشتمال او بر كثرت افادت و هم به مناسبت اسم خود ، موسوم به « نيّر اعظم » ساختم و بنايش بر يك مقدمه و دو تعليم و خاتمه نهادم . و طرفهتر آنكه تاريخ اختتام او نيز از اين اسم برمىآيد . « 2 »
و اكنون ، مؤلف أحقر به شروع مطلب مىگرايد .
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : خاتمه .
( 2 ) . عبارت نيّر اعظم طبق حروف ابجد : ن - 50 ، ى - 10 ، ر - 200 ، الف - 1 ، ع - 70 ، ظ - 900 ، م - 40 برابر با عدد 1271 است كه به سال خاتمه كتاب اشاره دارد .