قسم هشتم در انواع نبض مركّب رباعى به اعتبار عظم و صغر و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء
و اين نيز خالى از شانزده نوع نباشد :
1 . نبض عظيم و سريع و متواتر و ممتلى
سببش شدّت حرارت و امتلاء شريان از مادهء حارّ بود .
و اين نبض از امتلاء دم حاصل مىشود به سبب حرارت خون . و در لين و صلابت معتدل بود . و ملمس او گرم باشد مع اختلاف .
و از تعفّن اخلاط در بدن كه حمّيات حادث كند نيز نبض مذكور مىباشد ، مع اختلاف و حرارت ملمس .
2 . نبض عظيم و سريع و متواتر و خالى
و اين نوع ، بنا بر آنكه سرعت بىقوّه قوى نباشد و خلوّ شريان دالّ بر ضعف است ، امكان حصول ندارد .
3 . نبض عظيم و سريع و متفاوت و ممتلى
سببش كثرت حاجت چندانكه عظم و سرعت بدان وفا كند و نوبت به تواتر نرسد * و امتلاء دموى يا روحى است .