قسم دوم در انواع نبض مركّب رباعى به اعتبار عظم و صغر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين
و اين قسم نيز شانزده نوع بود :
1 . نبض عظيم و قوى و سريع و صلب
و اين نوع غير محصلة الوجود است ؛ لأجل التخالف « 1 » بين العظيم و الصلب .
2 . نبض عظيم و قوى و سريع و لين
سببش شدّت حاجت * و قوّت قوّه * و لين آلت است . پس ، اگر حاجت زائد از آن شود كه به عظم و سرعت كفايت كند ، در اين صورت ، تواتر نيز ضمّ گردد ؛
چنانچه در حماى مطبقه ظاهر مىشود .
و اين نبض بعد انهضام طعام بالتمام و رسيدن غذا به اعضا نيز پديد مىآيد . و اين بهر آن است كه غذا هرگاه جيّد و نيك منهضم مىشود ، در قوّت و حرارت غريزى مىافزايد ، مع ذلك لينت هم مىآرد .
و شراب فعل مىكند در نبض مثل فعل طعام منهضم .
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : التحالف .