قسم هجدهم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء
و اين نيز منقسم به هشت نوع است :
1 . نبض سريع و متواتر و ممتلى
سببش كثرت حرارت است * و امتلاء ماده ، چندانكه بنا بر ثقل خود مانع عظم باشد و مؤدّى به صغر نگردد .
چنانچه نبض در امتلاء صفراوى همچنين باشد و به سرعت و تواتر او شديدتر بود ( به سبب شدّت سخونت مرّهء صفرا ) * و مع ذلك ، مايل به صلابت بود ( به سبب يبس او ) * و اختلاف در آن بيشتر بود ، لكثرة حركة المرّة الصفراء .
2 . نبض سريع و متواتر و خالى
و اين نوع ، به سبب آنكه سرعت بىقوت نباشد و خالى را ضعف لازم است ، متحقّق الوجود نيست .
3 . نبض سريع و متفاوت و ممتلى
سببش كثرت حرارت ، چندانكه به سرعت اكتفا نمايد و نوبت به تواتر نرسد * و امتلاء مادهء مثقل مانع عظم است .