قسم هفدهم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين
و اين قسم نيز هشت نوع باشد :
1 . نبض سريع و متواتر و صلب
سبب سرعت و تواتر شدّت حرارت است * و سبب صلابت غلبهء يبوست . و اين را به واسطهء صلابت صغر لازم بود ، مگر آنكه يبوست چندان بود كه عظم را به اعتدال او فرود آرد و هنوز به صغر نرساند * و يا سبب صلابت تمدّد بعض اجزاى شريان بود .
و اين نبض در ذات الجنب حادث شود و مختلف باشد به اختلاف منشارى . سبب سرعت و تواتر آن است كه حماى قوى تابع اين علت مىخواست كه نبض عظيم باشد ، ليكن بهر آنكه شريان بنا بر صلابت به خوبى منبسط نمىشود ، سريع و متواتر مىگردد تا كه در اجتذاب هوا قائممقام عظيم گردد * و سبب صلابت و اختلاف آنكه جوهر غشاء صلب مىباشد و [ به ] سبب تمديد او از ورم صلابت مشتد مىگردد و نبض را صلب و مختلف به اختلاف منشارى مىگرداند .
و بدانكه شدّت تواتر نبض ، در مرض مذكور ، دلالت كند بر آنكه مادهء