قسم سيزدهم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار تواتر و تفاوت و صلابت و لين
و اين هم از چهار نوع زياده نبود :
1 . نبض متواتر و صلب
سبب آن كثرت حرارت و يبوست بود . و اين نبض بنا بر كثرت حاجت و عدم ضعف بىسرعت ، و به واسطهء صلابت آلت بىصغر نباشد .
و گويند كه اين نبض مع منشاريّت و تمدّد در ورم حارّ فم معده مىباشد . سبب عروض منشاريّت و تمدّد « 1 » آنكه فم معده عصبى است و اگر در اين حالت به سبب ضعف معده از هضم قلّت تغذيه رو دهد ، در نبض ضعف هم پديد آيد . و در آخر ، هنگامى كه عدم غذا به طول انجامد ، نبض بطىء شود .
و ايضا گفتهاند كه نبض مذكور در يرقان كه بىتب باشد مىباشد متواتر « 2 » ، به سبب « 3 » حرارت و يبوست مرّهء صفرا . و كذلك ، صلابت او به سبب يبس بود .
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : تمرد .
( 2 ) . ( در نسخه ) : تواتر .
( 3 ) . ( در نسخه ) : و به سبب .