قواعد كليّهء عمليّه
[ بثور رئوس صبيان ]
* كما قال محمّد بن ذكريّا « 12 » ، بثورى كه عارض مىشود در رئوس صبيان و غيره ، علّت آن رطوبت فضليّهاى است كه مخالط او مىشود خلط عفن لذّاعى . تشخيص اين مرض در اصطلاح اطبّاء و تعيين اين علّت به بيان ظرفا ، طرفه گفتهاى است كه مسمّى به سعفه است ؛ و ظاهر مىشود از آن ثقبههاى كوچك و ترشّح مىكند رطوبت رقيقه ، و ناچار است عليل از آنكه مدام در حكاك اين علّت ناپاك به احتكاك ابروى خود كوشد و از آن سبب تعب وافر و رنج كاثر برد .
علاجه فى ابتداء الحال طلاء يوجب نقصان هذه الاحوال : مرداسنگ ، نحاس محرق ، اقليميا ، روغن گل ، سركه طلا فرمايند كه موجب نقصان و فلاح است ، و مادهء سعفه - كه آن را شهديّه نامند - اقلّ كميّت و اكثر كيفيّت است . و نيز مكرّر طلا فرمايند از مرداسنگ و حبّ الغار مساوى به سركه سحق كرده ، موجب نجات خواهد بود .
[ سعفه ]
و اگر با سعفه ، وجع و ورم بوده باشد ، سفيداب با روغن گل طلا كردن ؛ يا موم در روغن گل گداخته ، سفيدهء تخممرغ به آن مخلوط كرده مختار اطبّاء است .
[ بثور متقرّح مستدير ]
و گاه حادث مىشود بر سر اطفال بثور متقرّح مستدير با اندك صلابتى ، و باشد كه در اعضاى ديگر نيز حادث شود . در آن باب مرهم سفيداب و روغن گل ممزوج به خلّ نافع ، و طلا از پوش دربندى و صندل سرخ و گل سرخ با آب برگ خرفه و مانند آن از انفع اشياء است .
ابن سرابيون گفته اگر اين مرض از هفت و هشت ماهگى گذشته باشد ، در حجامت نفع بيّن است . صواب و اسلم آن است كه طفل به قدر مدّت حمل از عمرش گذشته باشد ، در آن وقت حكم به حجامت فرمايند .
مرهم سعفه و ريشهاى گرم : مرداسنگ دو جزو ، زردچوبه يك جزو ، به سركه تر كنند و به روغن گل سرشته به كار برند .
هامش
( 12 ) . زكريّا صحيح است . كاتب در ديگر موارد نگارش نام پدر رازى اين خطا را تكرار نكرده است .