وقت
محمد صدر هاشمى مؤلف تاريخ جرايد و مجلات ايران مىنويسد : « امتياز مجله وقت در گيلان به مديريت معتمد الاسلام رشتى در تاريخ 27 خرداد 1304 شمسى از تصويب شوراى عالى معارف گذشته است » . نمونهاى از اين مجله در دست نيست و بدين جهت نمىتوان درباره آن اظهار نظر نمود .
ماه تابان
در چهارم شهريورماه 1304 آقاى سيد جلال الدين بدرى امتياز مجله ماهانه ماه تابان را اخذ نمود و از انتشار يا عدم نشر آن آگاهى بدست نيست .
حقايق
آزاديخواه مورد احترام جامعه ميرزا محمدى انشائى در مهرماه 1304 امتياز روزنامه حقايق را اخذ كرد و بلافاصله به نشر آن پرداخت اما دستگاه سانسور حكومت رضاخانى نگذاشت انتشار آن به درازا انجامد و پس از چند شماره تعطيل شد .
برزگران
فخر الدين زانيجى در سال 1344 ه . ق روزنامه برزگران را در شهر رشت چاپ و نشر نمود ، جز مرحوم فخرائى ديگر نويسندگان فهرست جرايد نامى از اين روزنامه نبردهاند .
رشت
محمد على گيلك كه از فضلا و آزاديخواهان رشت بود در سال 1304 روزنامه رشت را در شهر رشت بنياد نهاد ، محمد صدر هاشمى بر آن است كه امتياز روزنامه در 7 ديماه 1304 خورشيدى به نام آقاى ابراهيم فخرائى صادر گرديد ولى فخرائى انتشار روزنامه رشت را در سال 1344 قمرى برابر 1304 شمسى به نام آقاى گيلك ثبت كرده است .
روزنامه رشت ، جريده ارزشمندى بود كه نيما يوشيج مىنويسد : « لاهيجان 3 بهمن 1308 ، دوست من گيلك ، شماره اول روزنامه رشت ، كه بعنوان من فرستاده شده بود ، رسيد . در بين روزنامههاى ولايتى كه من در رشت ديدم و بنا به علتى اخيرا به تاريخ اسناد و اوراق املاك مردم شباهت پيدا كرده بودند ، روزنامه شما مجموعهاى از اطلاعاتى است كه مىتواند براى مردم سودمند واقع شود و همينطور با ترجمه ، ( شب در دريا ) ى خود براى اهل حس و هنر . . . » « 2 » .
با توجه به تاريخ نامه اگر تاريخ نشر روزنامه رشت را دىماه 1304 بدانيم روزنامه مىبايد چند سالى منتشر شده باشد و شايد غرض از شماره اول هم نخستين شماره سال چهارم روزنامه باشد . به هرحال اگر « رشت » جزو جرايد خوب شناخته شده بايد اين خوبى را در فضل و مديريت صاحبامتيازش محمد على خمامى ( گيلك ) دانست كه آثارى چون ترجمه تاريخ گيلان تأليف آ .
شودزكو و تأليف ارزنده شيخ زاهد گيلانى را براى ما به يادگار گذاشته است .
دريا
از اين روزنامه فقط زندهياد فخرائى نام برده كه به مديريت سيد عبد الجواد بهبهانى به سال 1305 خورشيدى در رشت با حروف سربى به چاپ مىرسيد ، روش روزنامه دريا اجتماعى بوده است .
آئينهء شمال
در مورد روزنامه آئينه شمال كه به مديريت ميرزا على اصغر خان جليلى مژدهى در رشت چاپ و نشر مىشد محمد صدر هاشمى مىنويسد : « . . . در اول تيرماه 1305 شمسى امتياز آن از تصويب فرهنگ گذشته است . »
نامهء نسوان شرق
خانم مرضيه ضرابى در 1305 خورشيدى نامه نسوان شرق را در بندر انزلى چاپ و نشر داد . اين نامه كه مدافع حقوق زنان بود ابتدا به صورت مجله در 24 صفحه هر 15 روز يك بار با ابعاد 12 * 16 سانتىمتر نشر مىيافت ولى اين كار ادامه نيافت و نامه نسوان شرق به صورت روزنامه درآمد كه هر ده روز يك شماره از آن منتشر مىگرديد . مشخصات شماره 25 كه پژوهنده سختكوش آقاى عزيز طويلى فتوكپى آن را در اختيار ما قرار داده چنين است : « محل اداره : پهلوى ، صاحبامتياز و مديره مرضيه ضرابى . . . پس از يك شماره وجه اشتراك دريافت مىشود ، عجالتا ماهى سه شماره . . .
محصلات نصف آبونه . . . بهاى نامه داخله يك ساله 30 قران ، ششماهه 20 قرآن » .
نسوان شرق از روزنامههاى خوب و معتبر گيلان بود كه چندى در عالم مطبوعات درخشيد و نقش ارزندهاى در بيدارى زنان ايفا نمود .
معيشت ملّى
در پانزدهم تيرماه 1305 خورشيدى امتياز روزنامه معيشت ملى به نام آقاى خليل يوسفزاده نوعى صادر گرديد و در آخر همان ماه نيز انتشار روزنامه در رشت آغاز شد ، چندگاه به صورت هفتگى و سپس سه شماره در هفته و آنگاه روزانه چاپ و نشر مىيافت . انتشار آن چند سال ادامه داشت .
روزنامه معيشت ملى به تفاوت از 2 تا 8 صفحه نيز به چاپ مىرسيد ، البته اين صفحات اضافى اختصاص به آگهيهاى ثبتى و احيانا تجارى داشته است ، اين روزنامه دو بار تغيير نام داده كه در جاى خود ذكرشان خواهد آمد .
فكر جوان
بعد از توقيف روزنامه قرن چهاردهم على آزاده گيلانى امتياز روزنامه فكر جوان را ( در تاريخ ششم خرداد 1304 شمسى ) بدست آورد ولى انتشار روزنامه تا پائيز سال 1305 به تأخير افتاد .
دوره اول فكر جوان چهار سال و نيم بدون وقفه چاپ و نشر يافت ولى در
هامش
( 2 ) . نامهها از مجموعهء آثار نيما يوشيج ، گردآورى سيروس طاهباز ، انتشارات دفترهاى زمانه ، تهران 1368 ، صفحهء 381 و 382 .