بهزيستى
گيلان طى قرنهاى متمادى يكى از مراكز نيكوكارى و خدمات خيريه بوده است . بحث در اين زمينه از حوصله اين مقال خارج است فقط به عنوان نمونه ، خدمات نيكوكاران گيلان را در قحطى سال 1335 هجرى قمرى كشور يادآورى مىنمايد . استان گيلان كه در سال مزبور يعنى سال معروف به فجاعه يا گرسنگى از آسيب قحطى به دور مانده بود ميزبان حدود سى هزار تن از هموطنان قحطىزده گرديد . مردم گيلان با نهايت خوشرويى قحطىزدگان را در پناه حمايت خود گرفتند و آنها را از گرسنگى و بيمارى نجات دادند .
در همين سال دار الايتام رشت با پناه دادن به كودكان يتيم و سرپرستى آنان خدمات ارزندهاى نمود كه هرگز از خاطرهها فراموش نمىشود . چون قحطىزدگان از كمكهاى دولت محروم بودند اهالى رشت انجمنى به نام « كميسيون خيريه » تشكيل دادند . اين كميسيون با جمعآورى كمك و اعانه به يارى مهاجرين گرسنه شتافت . از طرف ديگر مقرر گرديد از هر پوط برنج كه به خارج از كشور صادر مىشود 10 شاهى به نفع نيازمندان دريافت گردد . اين رقم بعدها به هر پوطى 1 قران افزايش پيدا كرد .
مرورى بر مرامنامه مجاهدان جنگل نشان مىدهد كه مردم گيلان تا چه اندازه به نوعپرورى و خدمات نيكوكارى اهميت مىدادند . در اين مرامنامه خدمات نيكوكارى از قبيل تأسيس دار العجزه ، اختصاص عوايد اوقاف به مصارف عمومى خيريه ، برقرارى حقوق بازنشستگى و اقدامات نيكوكارانه ديگر مورد توجه خاص قرار گرفته است .
تا سال 1359 نيكوكارى سراسر گيلان توسط سازمانها و انجمنهاى مختلف با قوانين و مقررات گوناگون ارائه مىگرديد . در خردادماه سال 1359 ماده واحدهء لايحه قانونى تشكيل سازمان بهزيستى كشور به تصويب شوراى انقلاب اسلامى رسيد . از اين تاريخ سازمان جديد التأسيس به منظور ارائه خدمات نيكوكارى به نيازمندان ، محرومين و معلولين كشور رسما آغاز به كار كرد . بعدها كوششهايى براى تبديل سازمان مزبور به وزارتخانه به عمل آمد ليكن موفقيتى حاصل نگرديد . سرانجام در سال 1363 بر طبق قانون تشكيل وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكى ، سازمان مزبور نيز به صورت يكى از سازمانهاى مستقل اين وزارتخانه درآمد .
در پى تشكيل سازمان بهزيستى كشور ، در منطقه گيلان نيز سازمان بهزيستى استان گيلان پا به عرصهء وجود گذاشت و در زمينهء گسترش خدمات توانبخشى و حمايتى و رفاهى و همچنين بازپرورى ناسازگاران و منحرفين اجتماعى و كمك و مساعدت در راستاى تأمين حداقل نيازهاى اساسى گروههاى كمدرآمد آغاز به فعاليت كرد . بهطور كلى هدف اساسى و درازمدت بهزيستى در منطقه گيلان بر اين اصل قرار گرفته كه سطح زندگى و كيفيت زيست اهالى گيلان همگام با توسعه و پيشرفتهاى اقتصادى و اجتماعى استان ارتقاء يابد و بهزيستى و تأمين اجتماعى بهطور هماهنگ براى كليه اقشار برنامهريزى شده و تحقق پذيرد . در حال حاضر بهزيستى كودكان يتيم ، خانوادههاى بىسرپرست ، افراد ناتوان و بىكس و معلولين ( اعم از جسمى و ذهنى ) ، معتادين و بيماران مبتلا به بيماريهاى صعب العلاج در استان گيلان به شرح زير مطرح است :
1 - خانوادههايى كه سرپرست خود را به يكى از دلايل فوت ، مفقود الاثر بودن ، طلاق ، اعتياد و محكوميت به زندان ، از دست داده و قادر به تأمين حداقل هزينه زندگى خود نيستند .
2 - كودكان ( بهطور كلى ) .
3 - معلولين جسمى ، حركتى ، روانى و ذهنى .
4 - منحرفين اجتماعى مركب از : معتادين ، ولگردان ، متكديان ، زنان منحرف و غيره . . . خدماتى كه به اين گروه ارائه مىشود عبارت است از اصلاح و ارشاد آنها و آماده نمودن گروه مزبور جهت بازگشت به يك زندگى سالم اجتماعى و همچنين كمك گرفتن از حرفهآموزى و همچنين ايجاد فرصتهاى شغلى .
5 - كودكان و اطفال بىسرپرست كه تأمين هزينهء زندگى و امور معنوى آنان را كسى به عهده ندارد .
6 - معلولين غيرتوانبخشى .
7 - سالمندان نيازمند .
سازمان بهزيستى گيلان با توجه به تشكيلات سازمانى و با در نظر داشتن نياز منطقه و در قالب برنامههاى تخصصى ، خدمات خود را در دو شاخه عمده خدمات حمايتى و توانبخشى به محرومين و افراد نيازمند ارائه مىنمايد .
خدمات حمايتى
در اين چهارچوب وظيفهء اساسى بهزيستى گيلان عبارت است از : حمايت از خانوادههاى بىسرپرست و كمدرآمد و نيازمند و پيشگيرى از گسيختگى و ناسازگارى خانوادگى افراد و خانوادههايى كه به علت فقر و يا عوامل ديگر در مرحلهء آسيبپذيرى قرار گرفتهاند . در اين راستا از خدمات مددكارى و مشاورت و راهنمايى خانوادهها استفاده مىشود و در مجتمعهاى خدمات بهزيستى نگهدارى ، پرورش و آموزش كودكان زير 6 سال و همچنين آموزش دختران و بانوان خانوادههاى نيازمند جهت بازتوانى به انجام مىرسد . با توجه به موارد فوق ، خدمات حمايتى شامل برنامههاى زير است :
1 - برنامهء حمايت از افراد و خانوادههاى بىسرپرست .
2 - مهدهاى كودك ( از 3 ماهگى تا 6 سالگى به صورت دولتى ، غيرانتفاعى و خصوصى ) .
3 - برنامهء نگهدارى از فرزندان بىسرپرست ، از آغاز تولد تا رسيدن به سن قانونى و خودكفائى ، در شيرخوارگاههاى شبانهروزى ، مجتمعهاى خدمات