گروه موسيقى سارنگ ، از راست : 1 - على ذرعىفروش 2 - على حاجتى 3 - غلام اخوان 4 - محمد حسن خورشيدى 5 - احمد سايهافكن .
فعاليتهاى پراكنده
صرفنظر از آنچه كه در زمينهء تشكيل هيئتهاى اركستر و اجراى قطعات موسيقى به صورت گروهى و فعاليتها و اقدامات گروههاى آزاد در گيلان صورت گرفته فعاليتهاى پراكندهاى نيز از نظر اجراى قطعات موسيقى در اين استان انجام يافته كه به گسترش و اشاعهء فرهنگ و شناخت موزيك در اين استان كمك كرده است . در اين مورد مىتوان به فعاليتهاى انجمن ادبى گلشن و برخى اقدامات ديگر اشاره كرد :
مقارن سال 1303 شمسى از سوى انجمن ادبى گلشن گيلان نمايشنامههاى موزيكال آذربايجانى در رشت توسط احمد درخشان همراه با اركستر عالى برگزار گرديد كه نمايشنامهء « دو رفيق همدرد » يكى از آنها بود .
خانم سونا قفقازى و مريم قفقازى نخستين زنانى بودند كه ضمن ايفاى نقش در نمايشنامهها ، قطعات موزيكال را اجرا مىنمودند . مريم قفقازى غالبا در كنسرتهائى كه از سوى انجمن محمديه برگزار مىگرديد برنامههاى رقص و آواز اجرا مىكرد .
به روايت نويسندهء « تاريخ نمايش در گيلان » طى سالهاى پس از 1310 شمسى اجراى نمايشنامهها به همراهى قطعات موسيقى برگزار مىشد و نمايشنامههاى مبتذل به زور سازوآواز و رقص قابل هضم مىگرديد .
در سال 1323 شمسى استاديودرام گيلان اقدام به تشكيل كلاس موسيقى كرد كه سرپرستى آن به عهدهء يكى از موسيقيدانان ارمنى موسوم به مسيو يرواند بود ، ولى اين كلاس موفقيت چشمگيرى بهدست نياورد و تعطيل گرديد .
مقارن جنگ جهانى دوم هنگامى كه گيلان در اشغال سربازان روس بود هيئت اركسترى متشكل از افسران و سربازان روس كنسرتهائى در بندر انزلى اجرا مىكرد . جمعيت محمديه در بحبوحهء جنگ بين الملل اول در رشت تشكيل شد و نمايشنامههائى به صورت اپرا و اپرت اجرا كرد ، از قبيل آرشين مالالان ، مشدى عباد ، ليلى و مجنون ، شيخ صنعان ، خورشيد بانو و غيره . آهنگهائى كه در اين نمايشنامهها و اپرتها اجرا مىشد بىنهايت مورد توجه تماشاگران قرار مىگرفت و در گسترش موسيقى گيلان تأثير بسزائى داشت .
استاد حسن ملتپرست يكى از موسيقيدانان و نوازندگان مشهور گيلان .
موسيقيدانان گيلان در گذشته و حال
سرزمين گيلان طى دورههاى مختلف ، هنرمندان نامدار و پرآوازهاى در رشتهء موسيقى داشته كه حتى نام اغلب آنان فراموش شده و از ياد رفته است .
اگر اسامى و شرح حال موسيقيدانان بزرگ گيلان نيز همچون نويسندگان و شاعران و نقاشان ثبت مىشد و وسائل ضبط و حفظ آثار آنان در زمان حيات پرافتخارشان وجود مىداشت امروز گنجينهء عظيمى در دست معاصران بود .
از صدها موسيقيدان و نوازندهء بزرگ گيلان نام چند تن در برخى از منابع ديده مىشود كه ضمن گفتگو دربارهء ديگران به آنان اشاره شده مانند استاد زيتون موسيقيدان و پردهشناس و نوازندهء چيرهدست عود و قيچك . وى مقارن 960 هجرى قمرى در دربار خان احمد خان گيلانى آخرين امير سلسلهء كيائيان مىزيست و سمت معلمى خان احمد را در موسيقى به عهده داشت . در مهارت و استادى وى داستانها و افسانههائى بر سر زبانها بود كه برخى از آنها به رشتهء تحرير درآمده است از جمله آنكه استاد روزى در باغ به نواختن قيچك مشغول بود و به قول مورخين عصر وى « با نغمات سمات به ضيافت طيور پرداخته و سازى مىنواخته » است . بلبلى كه سخت مجذوب آواى دلنواز قيچك شده بود از شاخ به زير آمده در گوشهء قيچك نشست و اظهار وجد و حال نمود .
در اينجا با ذكر نام تعدادى از هنرمندان موسيقى گيلان در گذشته و حال