كلش برنج و علوفهء خودرو منطقه و علوفهء مرتعى استفاده مىكنند . از آنجائى كه استفاده بىرويه از مراتع و كثرت دام باعث نابودى سريع مراتع در منطقه گشته و از طرفى علوفهء منطقه به دليل داشتن آب زياد و مواد خشك كم جوابگوى نياز دامهاى استان نمىباشد ، لذا دامدار مجبور است نسبت به تهيهء خوراك دام از ساير استانهاى كشور اقدام نمايد .
شبدر :
يكى از گياهانى كه در آب و هواى گيلان رويش قابلتوجهى دارد و مىتواند منبع مهمى از نظر تأمين علوفه موردنياز دامداران باشد شبدر است .
كشت شبدر در استان گيلان از سال 1342 با توزيع بذر رايگان توسط ادارهء ترويج استان بين كشاورزان آغاز شد و در اندكمدتى مورد توجه و استقبال كشاورزان قرار گرفت . از سال 1352 به كشت شبدر در چهارچوب طرح افزايش توليد علوفه توجه بيشترى شد ؛ در اين طرح سعى شد از نظر اصلاح زمينهاى شاليكارى و نيز تأمين علوفه ، كشت شبدر در اراضى مزبور پس از برداشت برنج ترويج شود و تا سطح 10000 هكتار نيز پيشرفت حاصل گرديد . ولى به علل گوناگون و مشكلات متعدد ابتدا روند افزايش سطح زير كشت متوقف شد و سپس با افزايش مشكلات ، سطح زير كشت نيز نقصان يافت . اهمّ مشكلاتى كه در كار كشت شبدر وجود داشت عبارت بود از :
واگذارى كشت علوفه به ارگانهاى مختلف ، محدوديت اراضى كشت ، گران شدن تدريجى بذر ، مشكلات محصور ساختن اراضى و بالاخره محروم بودن از آفتاب زمستانى كه كشاورزان را از نظر خشك كردن علوفه و انتقال به فصل بهار و تابستان مواجه با مشكلات فراوان مىساخت .
در سال 1359 بار ديگر اقداماتى در زمينه توليد علوفه مرغوب در سطح استان انجام شد و كارشناسان ترويج ادارهء كشاورزى و امور دام جهاد استان در مزارع آزمايشى و نمونه نتايج كشت شبدر را مورد بررسى قرار دادند . نتايج حاصله كاملا رضايتبخش بود . با اين اقدام يعنى كشت دوم ، علاوه بر تأمين علوفه براى دامها ، ازت خاك مورد نياز برنج در شاليزار نيز افزايش مىيافت و در نتيجه محصول بيشترى بهدست مىآمد . از آن پس كشت شبدر به سرعت در سطح استان رايج گرديد و اكثر مالكين زمينها و يا دامداران با اجاره نمودن زمينهاى مناسب اقدام به كشت شبدر نمودند . اين علف علاوه بر اينكه به صورت تازه مورد استفادهء دامها قرار مىگيرد به صورت خشك نيز مصرف مىگردد . خشك كردن مصنوعى شبدر مستلزم صرف هزينهاى است كه مقرون به صرفه نمىباشد ولى در صورتى كه با كاه و ملاس مخلوط شود قابل نگهدارى است . در اين مورد گروه تغذيه دام در دامپرورى جهاد استان به منظور ترويج سيلوى شبدر دست به اقدامات گستردهاى زده است .
شبدر در شاليزارهايى كه داراى زهكشى مناسب هستند چند روز قبل از برداشت برنج و در ساير شاليزارها بعد از برداشت محصول به نسبت 30 تا 40 كيلوگرم بذر در هكتار كشت مىشود . در مرغداريها و پرورشگاههاى ماهى نيز اين گياه مورد استفاده قرار مىگيرد .
كشت شبدر ابتدا زير نظر وزارت كشاورزى انجام مىگرفت . چندى پس از انقلاب جزء وظايف جهاد سازندگى قرار گرفت ولى در سال 1370 اين مسئوليت بار ديگر به وزارت كشاورزى محول شد .
آزولا : يكى ديگر از علفها و گياهانى كه در تغذيه دام نقش مؤثرى دارد آزولاست . اين گياه كه از خانواده سرخس آبزى است داراى مقدار زيادى پروتئين مىباشد .
در چين شاليكاران از 1400 سال قبل آزولا را در مزارع برنج كشت مىكردهاند و چينيها يكى از مهمترين علل موفقيت خود را در توليد برنج و عملكرد بالاى آن ( حدود 5 / 5 تن در هكتار ) مربوط به كشت آزولا در شاليزارها مىدانند . بر اساس آمار منابع كشاورزى چين در حال حاضر حدود 3 ميليون هكتار از اراضى اين كشور زير كشت آزولا قرار دارد .
از سال 1975 ميلادى دانش كاربرد آزولا در اختيار ساير ملل قرار گرفت و چندى پس از آن انستيتوى بين المللى تحقيقات برنج درباره اين گياه به تحقيق و مطالعه پرداخت و امكان استفاده از آن را به جاى كود شيميايى در زراعت برنج مورد بررسى قرار داد .
در ايران كشت آزولا طى نخستين سالهاى دهه 1360 آغاز گرديد .
كارشناسان تغذيه دام ، اين گياه را از فيليپين وارد كردند و آن را در آبگيرهاى گيلان از جمله در مرداب انزلى تكثير نمودند . با توجه به شرايط محيط اين گياه به سرعت در حاشيهء مرداب و رودها و آبگيرهاى اطراف رشد نمود و طى اين مدت بررسيهايى در زمينه نحوهء استفاده از آن در تغذيهء دام و طيور صورت گرفت . در حال حاضر كارشناسان به اين نتيجه رسيدهاند كه مىتوان از گياه مزبور به صورت تازه و سيلوشده در تغذيهء دام و به صورت پودر در تغذيهء طيور استفاده كرد كه اين نيز كمك بزرگى در تأمين قسمتى از نياز علوفهاى و خوراك دام در منطقه محسوب مىشود .
با كشت آزولا در شاليزارهاى گيلان و ترويج آن علاوه بر تأمين 35 درصد جيرهء دامها مىتوان موجبات افزايش كمّى و كيفى محصول برنج را نيز فراهم ساخت .
طبق آمار انستيتوى تحقيقات برنج هماكنون 488 رقم آزولا در بانك ژن آزولا مربوط به انستيتوى مزبور نگهدارى مىشود كه از اين تعداد 30 رقم آن در دانشگاه گيلان وجود دارد .
غنىسازى كاه :
امروزه استفاده از روش غنىسازى كاه در بسيارى از كشورها كه از لحاظ توليد علوفه در مضيقه مىباشند به شكل رضايتبخشى متداول و معمول است و كشورهائى مانند هندوستان و پاكستان و بنگلادش داراى تجارب و مطالعات وسيعى در اين زمينه مىباشند .
غنىسازى كاه با استفاده از محلولهاى قليائى صورت مىپذيرد و اين موضوع كاملا ثابت شده است كه محلولهاى قليائى به خوبى قادر مىباشند هضم علوفهء خشبى را افزايش داده و آن را آماده جذب در سيستم گوارشى حيوانات نشخواركننده نمايند . به عنوان مثال قابليت هضم كاه ، گندم و جو و يا برنج بهطور معمول حدودا 42 % مىباشد كه پس از غنىسازى به طريق شيميائى تا 60 % افزايش مىيابد .
در حال حاضر اوره ، سود سوزآور ، آمونياك مايع و گاز و آبآهك از متداولترين مواد قليائى هستند كه در جهت غنىسازى كاه و علوفهء خشبى مورد استفاده قرار مىگيرند . بهطورىكه در جيرهء غذائى روزانهء دامهاى توليدى نشخواركننده مىتوان با حفظ حداقل مواد كنسانتره ، كاه غنىشده را بهطور كلى جايگزين مواد خشبى مورد مصرف دام نظير يونجه و شبدر نمود . اين