گزارش بيت ديگرى از « گلشن راز » :
به اصل خويش يكره باز بنگر - * كه مادر را پدر شد باز مادر .
آغاز : چون عزيزى التماس معنى اين بيت كرد كه از گلشن راز كه تصنيف . . . واجب نمود . . .
قيام نمودن .
نسخهها 2 / 1223 ( 2 نسخه ) .
دانشگاه 4 / 453 ؛ مرعشى 28 / 103 ش ( 9 ) 11070 ؛ مجلس ش 2 / 4123 .
* شرح بيتى از گلشن راز .
متن همان ، گزارش از دوانى ، كه گفته نشده كدامين بيت .
تركيه ، كتابخانهها 582 .
* شرح گلشن راز . متن همان ، ( - بالا ) . گزارش از محمد دهدار : - 1 - مرآت الحقايق ، 2 - ايجاز مفاتيح الاعجاز .
نفيسى 2 / 742 .
* شرح گلشن راز . متن همان ( - بالا ) . گزارش از محمد ابراهيم فرزند محمد على سبزوارى خراسانى ،
ملقب به وثوق الحكما . ( د پيرامون 1358 ق / 1939 م ) . اين گزارش را پس از « شرح دعاى عديله » ، كه به سال 1318 ق نگاشته بود ، گويا در 28 شعبان 1353 ق به انجام رسانده است ، و در 1330 ق ، تهران ، سنگى ، 414 ص چاپ شده ( ذريعه ) . نگارنده شاگرد ملا هادى سبزوارى ( - اسرار الحكم ) بوده و در اين گزارش از افادات او بهره برده است .
نسخهها 2 / 1248 ؛ ذريعه 13 / 268 ؛ مشار 3 / 3248 ( 2 چاپ سنگى ) .
* شرح گلشن راز . از شيخ محمود فرزند عبد الكريم شبسترى
( د 720 ق / 1320 ق ) ، آغاز : بنام آنكه جان را فكرت آموخت ، چراغ دل بنور جان برافروخت .
ذريعه 18 / 226 ؛ مشار 4 / 4298 ؛ كشف الظنون 2 / 1505 .
مجلس 2 / 423 ، همانجا 26 / 180 ش ( 2 ) 7684 ، همانجا 37 / 54 ش ( 5 ) 13561 ، عمانجا 38 / 555 ش ( 25 ) 14418 .
* شرح گلشن راز . متن همان ( - بالا ) . از درويش ابن محمد .
تا اينجا دو نسخه از اين گزارش شناسانده شده : نسخهء قاهره از حافظ محمد فرزند صفر شروانى ، كه روزگارش ياد نشده ، دوم نسخهء ( عباسى ) كه از درويش محمد فرزند سفرشه دانسته شده ، و فهرستنگار ( لاهور ، عباسى 1 / 433 ) گمان برده كه وى درويش محمد ( د 970 ق / 2 - 1563 م ) پدر خواجگى امكنكى باشد ، كه اين يكى در امكنك سمرقند به سال 1008 ق / 9 - 1600 م درگذشته است . هرچند انگيزهء اين احتمال را نگفته .
به هر روى در « گلشن راز و شروح آن » از اين گزارش ياد نشده .
آغاز : شكر و سپاس حضرت احديت را كه محبوسان ظلمتآباد وجود .
مشترك 3 / 1631 ؛ نسخهها 2 / 1250 ( 1 نسخه ) ، همانجا 5 / 3494 ؛ خزينه 1 / 603 براى امكنكى پسر ، 604 امكنكى پدر ؛ مشايخ نقشبند 161 .
عباسى 1 / 433 ؛ قاهره ، دار الكتب 1 / 348 .