آمده در 1271 كه از خدمت شهريارى مرخص شدم تاكنون دوازده سال مىگذرد . پس بايد نگارش پيرامون 1283 باشد . آغاز : عرض نمىكند اين كتابچه فقراتى را كه در او خلافى بوده باشد و استحضار مىدهد حضور انور اعليحضرت .
نسخهها 6 / 3970 ( 1 نسخه ) ؛ ملى 2 / 292 .
* شگرفنامه .
اردوبادى ، محمد ولى ، به نام ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ق ) و ميرزا محمد تقى خان ( امير كبير ) ، در 1 « مقدمه » و چند « مقاله » : مقدمه در تعريف جغرافيا ، مقالهء يكم در مطالبى كه تقديم آنها اهم است . آغاز : . . . افزوده از گنجايش عدد و ستايش بيرون از اندازه .
فاضل ، مشهد 1 / 457 - بخش سفرنامه ص 142
* شهر آشوب .
كليم همدانى كاشانى ، ابو طالب ( م 1061 ق ) . وصف اكبرآباد ، باغ جهانآرا به نظم .
ذريعه 9 / 915 « ديوان » او ، همانجا 19 / 228 « مثنوى . . . »
* شهر اوش .
ن .
فرهنگستان ، الفبايى 1 / 186 « رسالهء شهر اوش » .
* شهر شيراز يا خال رخ هفت كشور .
بهروزى ، على نقى ( ن 1334 خ ) تذكره ، جغرافيا .
تاريخ تذكرهها 2 / 663 ؛ مشار 3 / 3333 ( 1 چ ، شيراز 1334 خ ) .
* شهر منصوره .
ن .
ملك 9 / 198 .
* شهر وينه .
نيولينسكى و ويكتر دوروى ( ن 1881 م ) ترجمهاى است از روزنامهء توردومند
Tour du monde
. در آغاز ديدنيهاى شهر در سال 1881 م به نقل از مسيو نيولينسكى بيان مىشود ، آنگاه مشاهدات مسيو ويكتر دوروى را به تفصيل مىآورد . آغاز : ترجمهء روزنامهء توردومند . به موجب روايت مسيو نيولينسكى در سنهء 1881 م وينه پايتخت اطريش بيست سال قبل از اين قلعهء كوچكى بود .
نسخهها 6 / 3970 ( 1 نسخه ) ؛ ملى 1 / 21 .
* شهرهاى خراسان در مطلع الشمس .
اعرابى ، حسين .
مشار 3 / 3335 ( 1 چ ، تهران 1349 خ ) .
* شهرهاى نامى ايران .
كلهارت - سعادت نورى ، حسين .
مشار 3 / 3335 ( 1 چ ، اصفهان 1320 خ ) .
* شهرهاى خوقند و خوقان .
ن .
مشترك 10 / 42 ( 1 نسخه ) ؛ بشير حسين ، شيرانى 3 / 660 .
* شهرهاى مازندران .
عليقلى قاجار ، هنگامى كه با ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ق ) در 1285 ق به كلاردشت مىرفته ، اين رساله را نگاشته و شهرها كلارستاق و ديگر بخشها را گزارش كرده است . از « معجم البلدان » ياقوت و « مراصد الاطلاع » در آن بهره برده است . آغاز :
الحمد للّه على نواله . . . و بعد ، چون در ماه ربيع الثانى موافق اوت ماه فرانسه در 1285 ق سپهسالار 5 / 267 .
* شيراز شهر اوليا و شعرا .
. . . ا . . . ج . آربرى .
راهنماى كتاب 10 / 613 گفتار رجبنيا ؛ افشار 2 / 48 ش 507 ، همانجا 2 / 32 ش 692 .
* شيرازنامه .
زركوب - بخش تاريخ ايران .