چيرگى روسان بر آن سرزمين نگاشته است . در 9 « باب » : 1 - جغرافياى آسياى مركزى ، 2 - طوايف آن ، 3 - اسباب و جهاتى كه روسها را بر آن داشته كه حركتى به سوى آسياىميانه كنند ، 4 - فرآوردههاى كشاورزى آن سرزمين ، 5 - كانهاى آن ، 6 - پيشهها و هنرهاى دستى ، 7 - بازرگانى ، 8 - راهها ، 9 - اميد و خيالات و تخمينهاى تزارها براى آسياىميانه . آغاز : ديباچهء مصنف ، مسئلهء آسياى مركزى در اين جزء زمان از مسايل مهمهء عالم و علاوه بر اينكه داخل در مطالب مفيد معدود مىشود .
نسخهها 6 / 3969 ( 1 نسخه ) ؛ ملى 3 / 161 .
* شرح اقاليم سبعه :
صور الاقاليم - هفت اقليم .
* شرح بلدان چين .
قاجار ، محمد حسين .
ترجمه از متن فرانسوى به نام محمد شاه ( 1250 - 1264 ق ) در 9 « فصل » . و از همواست تاريخ شهر قسطنطنيه كه در بخش تاريخ خواهد آمد . آغاز : حمد و ستايش صانعى را سزاست كه صنوف مصنوعات سماء و ارضا .
نسخهها 6 / 3970 ( 1 نسخه ) ؛ ملى 2 / 395 .
* شرح امامزادگان شهر رى .
اعتضاد السلطنه وزير علوم ، عليقلى پسر فتحعلى شاه قاجار .
بيشتر زندگىنامه است . به دستور ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ق ) نگاشته است . نسخهها با يكديگر جدايى دارد .
نسخهها 6 / 4494 ( 7 نسخه ) ؛ مشار ، مؤلفين 4 / 569 ؛ سپهسالار 5 / 103 . آغاز : الحمد للّه الذى عجزت خواطر الامم عن البلوغ الى حقيقته . . . ، همانجا 5 / 104 آغاز : الحمد للّه المتعالى عن الاضداد . . . اما بعد ، چون در اين اوان فيروزى نشان . . . « كه به خواهش نصير الدوله پاكنويس كرده است » ؛ قم ، مسجد اعظم 243 « شرححال حضرت عبد العظيم » ؛ ملى 1 / 311 . آغاز :
الحمد للّه الذى عجزت خواطر الامم . . . اما بعد ، فرمان مبارك شاهنشاه جهانپناه . . . ، همانجا 1 / 343 شرححال امامزاده عبد اللّه است و چند امامزادهء ديگر همراه گزارش شيوهء معمارى خاكجاى امامزاده عبد اللّه . . . به دستور همان شاه نگاشته است . آغاز : حمد له ، صلاة ، فبعد حكم همايون و فرمان قدرنمون شهريار ، همانجا 1 / 462 ( آغاز مانند نسخهء سپهسالار ) .
* شرح اوضاع كلكته .
جونپورى - جغرافياى كلكته .
* شرح چند قصبه از پنجاب .
ن .
استورى 677 ؛ ريو 3 / 954 .
* شرح بناى همدان .
ن .
ملك 9 / 198 .
* شرح حالات امامزاده يحيى
- بخش زندگىنامه .
* شرح هفت اقليم .
ن .
ديوبند 2 / 48 در مجموعه رسالههاى عرفانى .
* شكارگاههاى اردبيل و مشكين و سبلان .
ن . ( ن پيرامون 1283 ق ) . نگارنده به دستور ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ق ) به اردبيل و مشكين و سبلان مىرود و به بررسى زندگى مردم و وضع جغرافيايى آن بخشها مىپردازد و كتاب را بدينگونه مىنگارد : گرفته شدن كسر فوج ، دربارهء اردبيل ، دربارهء مشكين ، دربارهء كوه سبلان ، معدن ميان چشمهء آبگرم ، دربارهء تشريف آوردن موكب همايون ، دربارهء نظم صفحات . و در آن