قطعى جهان است و قابل جعل نيست .
وجود بحت بسيط كه در او شائبه نقص و امكان و عدم نخواهد بود به همين قياس علم بسيط حقيقت علم و صرافت علم بر ما سواء احاطه شهودى خواهد داشت زيرا اعلم مطلق حقيقت واحده بوده و مخلوط به غير و جهل نخواهد بود و ساير صفات كمالى و وجودى نيز از شئون وجود و بساطت وجود است از اين نظر علم حق سبحانه بذات قدس كبريائى خود همانا حضور و شهود همه اشياء خواهد بود زيرا خالق و آفريدگار همه اشياء شايستهتر است از همه آنها به آنها در حقيقت حضور ذات كبريائى حضور همه اشياء و موجودات خواهد بود و هر آنچه در مقام و پيشگاه كبريائى حضور و مورد شهود قرار گرفته حقايق متأصلند و ساير طبقات بيشمار موجودات و اشياء منازل و مظاهر و يا بمنزله اشباح و اظلال آنها خواهند بود زيرا منبعث از حريم كبريائى هستند واجب الوجود از نظر بساطت وجودى ذات قدس محيط و قيوم اقصى مرتبه احاطه بر عوالم امكانى و جزئيات متغير است زيرا وجود بسيط مبدء و منبع هر فيض و خير و تابش نور است كه از آن ناحيه منبعث مىشود و از نظر بساطت علم حق سبحانه كثرت براى اشياء و موجودات عوالم فرض نخواهد داشت زيرا كثرت و تدريج لازم ذاتى و وجودى عالم ماده است نه مجعول بالذات براى آن و تدريج به لحاظ اشياء نسبت به يكديگر است .
از ساحت كبريائى نمىتوان شأنى از شئون وجودى را سلب نمود زيرا در ذات احديت كبريائى او جهتى كه منافى با جهت وجوب باشد نخواهد بود جز سلب اعدام و نقائص و همچنين علم بسيط او علم بجميع اشياء است لازم آنست كه همه اشياء و موجودات امكانى نحو وجودى نورى شهودى در آن مقام داشته باشد زيرا علم بسيط او همانا وجود كبريائى او است و همه اسماء و صفات كبريائى موجود بوجود واحد كه قيوم همه اشياء خواهد بود .
از اين بيان استفاده شد كه ذات كبريائى بذات خود علم دارد به همين ملاك در مرتبه ذات و احديت كبريائى علم باشياء لا محاله بطور علم بسيط خواهد داشت ( و الحمد للَّه زنة عرشه )
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 268
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٢٦٨