به صورت تخيل خواهد درآمد .
خلاصه محسوس بالذات همان صورت ارتسامى و بطور حضورى منتقش در نيروى حاسه است و موجود خارجى محسوس بالعرض خواهد بود زيرا موجود متحيز خارجى به صورت رسم و نقش درآيد انقلاب خواهد بود و موجود مثالى مانند محسوس بالذات مجرد از ماديت بوده ولى توأم با قدر و بعد خواهد بود .
در نتيجه عوالم داراى سه مقام است مقام ذاتى علم و قضاء بآثار و ديگر مقام تقدير و مثال و تصوير است كه فقط محدوديت مثالى روانى دارد و مجرد از ماده و تحيز خواهد بود و ديگر مقام تحقق در نظام خارج كه عالم كون و تكون است و هر يك از سه مقام مظهرى از مظاهر كبريائى هستند هم چنان كه موجودات نظام خارج و حسّ تدبير آنها ظهورى نازل از اثرى از نظام شريف كبريائى خواهد بود .
قوله و اللَّه يفعل ما يشاء :
بيان حصر است حق سبحانه آثار آفرينش و صنع او فقط در موارد اموريست كه بر آنها قدر و حد تعيين و تقدير شده باشد بالاخره عالم آفرينش در مرتبه متأخر از عالم تقدير و تصوير است زيرا امر كلى امر ذهنى ادراكى است و قابل تحقق و قبول ماديت و تحيز نخواهد بود .
و مفاد ما يشاء آنست كه شىء كه وجود آن خواسته شده بايد تحقق علمى بيابد كه مقامى از تنزل و تصوير است آنگاه از مقام وجود ادراكى و علمى به صورت فعل و كون خارجى ظهور نمايد .
و نيز از اطلاق كلمه
( و اللَّه يفعل )
آنست كه هر چه را اراده فرمايد همان صورت ادراكى مخصوص است كه شايسته تحقق خارج است و محتاج به علت و سبب ندارد كه آن را بعالم خارج نزديك نمايد و فعل او عبارت از قضاء و امضاء و ظهور در خارج است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٢٢٠