است از لحاظ اتصاف بشر بصفت اراده مجبور خواهد بود ساحت كبريائى در هر فردى از بشر نيروى اراده با مبادى آن از تصور و تصديق و مشيت و ترجيح و قضاوت نهاده است خواه ناخواه هر فردى از بشر موصوف بصفت اراده است و امتياز بشر نيز بر همين صفت بر ساير حيوانات استوار خواهد بود ولى نسبت به كار بردن نيروى اراده باينكه طبق آن به حركت درآيد و خواسته درونى خود را در اثر عمل و حركت تحصيل نمايد بر اساس قدرت است نتيجه اينكه به كار بردن نيروى جوارحى در اثر اراده امر اختيارى و در حيطه قدرت فاعل خواهد بود .
در نتيجه هر فردى از بشر نسبت به نيروى اراده و مبادى آن مجبور خواهد بود خواه ناخواه بر حسب فطرت و خلقت هر فردى داراى نيروى اراده و مبادى آن از تصور و تصديق و ترجيح و حكم و قضاوت خواهد بود بدون اينكه وابسته به اختيار باشد خواه ناخواه مقام قدس ربوبى نيروى اراده را در كمون هر فردى نهاده است و بشر به كار نيز خواهد برد .
و همچنين نيروى ديگر حركت جوارحى و به كار بردن نيروى اراده كه از آن به اختيار تعبير مىشود بطور عيان عين قدرت و امر اختيارى خواهد بود بر اين اساس صحيح است گفته شود بشر داراى دو نيروى درونى و جوارحى است و هر يك از دو نيروى وابسته به يكديگر است يعنى نيروى روانى او خدا داده و مجبور است و نيروى و حركت جوارحى در اثر تكاپو و بخواسته خود خواهد بود و هرگز اراده منفك و جدا از حركت اختيارى نخواهد بود در نتيجه مجبور بطور محدود است و نيز قادر بطور مجبور خواهد از جهتى محكوم به جبر است و از جهت ديگر در هر فعلى از افعال و سير خود واجد قدرت خواهد بود و آن به كار بردن نيروى اختيار و تحصيل غرض مىباشد .
خلاصه بشر در قدرت و نيروى اختيار مجبور است و در عين حال كه مجبور است قادر خواهد بود و با همان نيروى خدا داده كه مجبور است اقدام به عمل اختيارى
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 437
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٣٧