و بالاخرة صفت سميع و بصير حق تعالى صفت ذاتى و عين مبدء است صفت سميع و بصير عين صفت سمع و بصر است و زايد بر ذات كبريائى نخواهد بود نه در ذات و نه بر حسب تعقل صفت زايد نخواهد بود بلكه ساحت كبريائى بنفس و ذات كبريائى خود احاطه بر مسموعات و بر مبصرات و موجودات ديدنى دارد سنخ احاطه علمى ديگرى كه قابل قياس به نيروى شنوائى و بينائى بشر نخواهد بود .
به همين قياس صفات كمال وجودى مانند علم و قدرت و حيات و اراده صفات ذاتى احديت است بطور زايد و تركيب نيست و اطلاق عالم وحى و قادر بر ساحت كبريائى بطور بساطت است مانند علم و قدرت و حيات و مركب از ذات و صفت نخواهد بود همچنانكه در مورد اطلاق عالم وحى و قادر به بشر بطور تركيب از ذات و صفت زايد است شاهد آنست كه مبدء يعنى علم و حيات و قدرت بشر ذاتى نيست بلكه اكتسابى و بطور عاريتى است و وجود عاريتى كيفيت نفسانى و جسمانى است همچنين صفات او
قوله ( ع )
: بل يسمع بنفسه و يبصر بنفسه :
بيان آنست كه هر يك از صفات وجودى ذاتى مقام كبريائى است و بوسيله عضو نخواهد بود بلكه در اثر علم و احاطه بر موجودات مختلف مادى و غير مادى و بر شنيدنيها احاطه بر مسموعات نيز خواهد داشت و سنخ سماع مقام كبريائى سنخ احاطه علمى و شهودى ذاتى و ازلى است و سنخ سماع بشر حصولى و انفعالى و از طريق عضو است
قوله ( ع )
: ليس قولى انه سميع يسمع بنفسه و بصير يبصر بنفسه انه شىء و النفس شىء آخر و لكن اردت عبارة عن نفسى اذ كنت مسئولا و افهاما لك :
بيان آنست كه قول و گفتارى كه سميع است بنفسه لازم آن تعدد و مغايرت ميان شىء و نفس او نيست و مفاد يا بر سببيت و سبب مغايرت ميان صفت و ذات نمىباشد همچنانكه اختلاف ميان موضوع و محمول شاهد تعدد است و جمله يسمع بنفسه مراد آن كه ذات او غير از صفت سميع است .