قوله ( قدس سره ) : و لا يجوز ان يقال يقدر ان يعلم و لا يقدر ان لا يعلم .
بيان آنست كه فرق صفت ذات با صفت فعل آنست كه قدرت صفت ذاتى است و متعلق بامور ممكن مىباشد كه آن را بتواند انجام دهد و نسبت قدرت و توانائى بهر يك از دو طرف امر ممكن مساوى باشد و هرگز قدرت تعلق بواجب و يا ممتنع نخواهد يافت و هر صفت ذاتى ازلى و غير مقدور خواهد بود و هر صفت فعل ممكن و حادث و مقدور مىباشد و فرق ميان صفت ذات و فعل آنست كه صفت ذات ازلى و غير مقدور است مانند علم كبريائى بموجودات ضرورى واجب بالذات است و جهل مقام كبريائى بموجودات محال و ممتنع خواهد بود .
از اين نظر صحيح نيست گفته شود يقدر ان يعلم و يقدر ان لا يعلم زيرا علم مقام كبريائى بموجودات ضرورى و واجب است و جهل او بموجودات ممتنع خواهد بود و هر يك صفات ذات كه ازلى و غير مقدور است صحيح نيست گفته شود ( يقدر ان يكون عزيزا و لا يقدر ان لا يكون عزيزا ) ولى در صفات فعل ميتوان تعليق بقدرت نمود و گفته شود : ( يقدر ان يحيى و يقدر ان يميت و يقدر ان يهدى و يقدر ان يضل ) .
نتيجه آنست كه در صفات ذات نميتوان تعليق بقدرت نمود زيرا ذاتى و ازلى و غير مقدور مىباشد ولى در مورد صفات فعل كه عارضى است ميتوان تعليق بقدرت نمود و گفته شود ( يقدر ان يهدى و يقدر ان لا يضل ) .
به همين قياس هر يك از صفات ذات را نميتوان تعليق با اراده و مشيت نمود و گفته شود . ( شاء و اراد ان تكون ربا و قديرا و جوادا ) زيرا صفت ربوبيت ذاتى و قديم است .
و همچنين صفت جواد ذاتى و خارج از اراده و مشيت كبريائى خواهد بود اين نيز فرق ميان صفات ذاتى و صفات فعل است زيرا اراده و مشيت كبريائى خواهد بود اين نيز فرق ميان صفات ذاتى و صفات فعل است زيرا اراده و مشيت حادث
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 137
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٣٧