و گسترش وجود قرار خواهند گرفت .
نظر باينكه خلقت ابليس از نظر تمثل از آتش بوده كه خود به آن فخر و اظهار فضيلت مينمود از نظر خودخواهى جنبه انانيت و فخر و استكبار او سبب شد كه از خضوع بفرمان مقام كبريائى تمرد نمايد و در مقام مخاصمه برآيد و بدان اصرار ورزد و سبب شقاوت و طرد او از رحمت ساحت كبريائى گردد نيروى غرور و استكبار و خود خواهى او سبب شد كه آتش را از خاك ارجدارتر پندارد و در حقيقت همين پنداشت مبناى محكوميت خود او بوده زيرا خاك قابليت و نيروى نهائى بىنهايت در آن نهاده و باقصى درجه كمال و فضيلت خواهد نائل گشت همانطور رسولان و رجال الهى بمقاماتى زياده بر تصور نايل خواهند شد .
ابليس نيز همين حقيقت را مىدانست هم چنان كه فرشتگان در اثر سؤال از مقام كبريائى از علت و سبب خلقت بشر پاسخ كوتاهى به آنان فهمانيد و اعلام فرمود كه مقام رجال الهى و خليفه كبريائى او زياده بر قدرت علمى فرشتگان خواهد بود و هرگز مقام خلت و يا مقام كليم اللَّه تعالى را نخواهند درك نمود ابليس همه اين حقايق را فهميده بود كه رجال الهى مقام آنان شريفتر است از خاك كه داراى نورانيت و فضايل بىشمار است اخذ شدهاند ولى ابليس از آتش بطور تمثل خلق شده كه جز حدت و حرارت و تيرهگى و سوزانندگى و فساد نخواهد داشت همه اين حقايق و اسرار را فهميده بود ولى از نظر غرور در مقام انكار مقام آدم و ساير رسولان برآمد و در اثر ترك سجده بمبارزه با ساحت كبريائى و اعتراض برآمد .
از اين بيان استفاده شد كه ريشه ذات و خلق و خوى و ذاتيات انسانى و همچنين هر موجودى ذى عقل و خرد و مانند جن كه موجود ناپيدا هر چه را براى خود برگزيند ذات و حقيقت و ذاتيات و خوى خود را ارائه داده است و ابليس در طى احتجاج خود در اثر تمرد و امتناع از سجده از قبول اظهار فضيلت آدم ابو البشر بر او استناد به برترى اصل و ريشه پيدايش خود نموده باينكه آتش داراى حدت و حرارت و تأثير
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 420
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٢٠