و بىبندوبار تربيت شدهاند و شرك و كفر و جنايات لازم ذاتى روح پليد آنان خواهد بود بدين جهت در نظام صالح هم كافر تربيت مىشود و نيز مبتذل و تبهكار بوجود مىآيد و هم شرك و كفر و افعال جنايت صورت ميگيرد از كفار و بيگانگان .
قوله ( ع ) : و لكنى اقول علم انهم سيكفرون فاراد الكفر منهم :
خلاصه پاسخ آنست كه در علم فعلى كبريائى ازلى بوده كه نظام جهان و بقاء انواع و اصناف بشر از طريق توالد و تناسل ناگزير طبقات مختلف بوجود آمده و تربيت خواهند شد .
و بسيارى از افراد مبتذل در اثر قساوت قلوب آنان جز كفر و شرك و جنايت از آنان سر نخواهد زد و ارواح پليد و ظلمانى اين گروه منكر حقوق آفريدگار و منكر توحيد بوده و اعداء اهل ايمان خواهند بود بدين جهت از آنها جز شرك و كفر و جنايت سر نخواهد زد از اين رو آفريدگار از نظر رذالت و پليدى روح تيره آنان در جهان جز شرك و كفر و جنايت نخواهد ولى اراده پروردگار به آنست كه در پليدى و اختيار خودشان كه لازم ذاتى آنهاست كفر و شرك را به اختيار خودشان برگزينند و اظهار نمايند .
بدين جهت امام فرمود
( ليست ارادة حتم و انما هى ارادة اختيار )
بالاخره گروهى از افراد مبتذل كه هيچ گاه در زندگى دامنه دار خود در مقام اصلاح روح و روان خود برنيامده و بمكتب توحيد نيز توجه ننموده و كافر و بىبندوبار رشد نمودهاند لازم طبع پليد آنان كفر و شرك و جنايت و رذايل خلقى است آفريدگار نيز همين حقايق را از ازل بطور شهود و علم فعلى احاطه داشته و در اين نظام نيز همان صحنه كه مورد شهود كبريائى بوده بتدريج صورت تحقق مىيابد ( با توجه باينكه صحنه و يا نقشه صحيح نيست به شرحى كه اشاره شد ) .
بشرى كه هر يك از افراد آن داراى نيروى شهوت و غضب و نيروى عاقله است و جامعهاى كه از آنان تشكيل مىشود و بهم كمال ارتباط و وابستگى مىيابند و در
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 379
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٧٩