البتّه فيض تصوّف بازارى و اعمال خلاف شرع آن را ردّ كرده است ، ولى تصوّف به معناى عرفان اصيل شيعى مورد قبول اوست و كتابهايى نيز در اين زمينه دارد .
فيض در « وافى » از عرفا با تمجيد تمام ياد مىكند و آنها را « اصحاب القلوب و كسانى كه سخنانشان روح را معطّر و جسدهاى مرده را زنده مىكند » معرفى مىكند و درك سخنان بلند آنها را مختصّ كسانى مىداند كه در راه خداوند به رياضتها و مجاهدتهاى فراوان پرداخته باشند تا به مرحلهء فهم معنا و محتواى اين سخنان برسند . « 1 »
فيض تنها راه كسب علم را سماع از اهلبيت و كشف و شهود عرفانى مىشمرد و علم را اطلاعاتى مىداند كه از طريق نور الهى و الهامهاى حاصل از كشف و شهود ، براى انسان پيدا مىشود . « 2 »
به نظر فيض از ميان رشتههاى مختلف علمى ، تنها فلسفه و عرفان است كه شايستگى نام « علوم حقيقى » را داراست . وى در تفسير آيهء مباركهء « انَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ » « 3 » فلاسفه و عرفا را مصداق عالمان در آيه مىداند . فلاسفه را عالمانى كه از طريق برهان به يقين رسيدهاند و عرفا را عالمانى اهل كشف و عيان مىشمرد . « 4 »
در اينجا نمونههايى از بيانهاى عرفانى فيض را مىآوريم :
الف - رسول گرامى اسلام مىفرمايد :
قالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلّ : . . . ما تَقَرَّبَ الَىَّ عَبْدٌ بِشَىْءٍ احَبُّ الَىَّ مِمَا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ وَ انَّهُ لَيَتَقَرَّبُ الَىَّ بِالنَّافِلَةِ حَتّى احِبَّهُ فَاذا احْبَبْتُهُ كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذى يَسْمَعُ بِهِ
هامش
( 1 ) . الوافى ، ج 5 ، ص 736 . نقل سخن بهائى ؛ .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 191 .
( 3 ) . از ميان بندگان خدا ، تنها داناياناند كه از او مىترسند . فاطر / 28 .
( 4 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 101 .