خانهء كعبه ، و اين قول مشهور فقها است . « 1 »
محقّق حلّى گويد :
قبله ، خود خانهء كعبه است در صورت امكان ، و اگر ممكن نباشد ، جهت كعبه ، يعنى طرف كعبه و سمت آن ، قبله است ، اگر علم ، يا ظن به جهت و سمت قبله است ، و اگر علم ، يا ظن به جهت و سمت قبله وجود نداشته باشد ، بايد نماز به چهار جهت گذاشته شود . « 2 »
ملّامحسن فيض كه در اين مسأله تقريباً فتوائى مشابه نظر مشهور فقها دارد در بحثى ، زير عنوان چگونگى شناخت قبله گويد : « 3 »
سمت قبله شناخته مىشود با به كار گرفتن قوانين علم هيأت ، چنان كه علماى ما رحمهم اللَّه ، گفتهاند . و قوانين هيأت ، مفيد ظنّ غالب است به خانهء كعبه ، و در عين حال ، مفيد قطع و علم است به سمت قبله ، چنان كه شهيد در ذكرى گفته است ، و امارات مشهور در ميان علماء ، از علم هيأت و نجوم گرفته شده است . . . و در دورى بسيار از كعبه ، بااندك انحراف ، از سمت قبله ، ايمنى از انحراف فاحش از سمت قبله وجود ندارد .
و در مفتاح بعد گويد : كوشش در به دست آوردن قبله ، اگر توانائى بر آن وجود نداشته باشد واجب است . و با امكان علم ، جايز نيست به ظن ، اكتفا شود ، و نيز جايز نيست به سستترين دو ظن اكتفاء شود با امكان قوىترين آن دو ، يعنى هرگاه به دست آوردن ظن قوى امكان داشته باشد ظن ضعيف بىفايده است . و در جائى كه نص و اجماع بر جهت قبله وجود داشته باشد ، بدون علم و ظن ، جايز است كه به همان اجماع و نص عمل شود ، و اعتماد بر محرابهاى مساجد مسلمين و قبور آنها جايز است بدون خلاف زيرا كه خطاى مسلمين در تعيين قبله به وسيله آنها با توجّه به مداومت بر اين كار ، بسيار بعيد است . « 4 »
هامش
( 1 ) - شرايع الاسلام : ج 1 ، ص 51 .
( 2 ) - المختصر النافع : ص 23 .
( 3 ) - مفاتيح الشرايع : ج 1 ، ص 112 .
( 4 ) - همان ، ص 114 .