نزديك تو چه تحفه فرستيم ما ز دور * در دست ما همين صلوات است ، و السلام
پس ، از براى گشودن نماز و بيرون رفتن از آن ، در خاطر خود ، انبيا و ائمّهء معصومين - صلوات اللَّه عليه و عليهم اجمعين - و ملائكه و جميع مؤمنين انس و جن را حاضر گرداند و ايشان را مخاطب ساخته بگويد :
« السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُه » ؛ سلام بر شما باد و رحمت خداى و بركتهاى او ؛ يعنى زيادتى خيرات .
و منفرد « 1 » به گوشهء چشم ، اشاره به جانب راست كند و امام و مأموم بر روى . و مأموم يك نوبت ديگر به جانب چپ سلام دهد اگر در جانب چپِ او شخصى باشد . و هر يك از اين دو ، ديگرى را در خطاب شريك كنند . و اگر كسى تسليمات مستحبّه يا بعضى از آنها را گويد ، قبل از اين سلام بگويد .
حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرموده كه معنى سلام در آخر هر نمازى امان است « 2 » ؛ يعنى هر كه ادا كرد امر خداى تعالى و سنّت پيغمبر او را از روى خشوع ، پس او راست امان از بلاى دنيا و برات « 3 » از عذاب آخرت .
و مستحب است كه بعد از تسليم ، ساعتى در جاى نماز قرار گرفته ذكر خداى كند و دعا كند ، و اين است مراد به تعقيب . و در حديث آمده كه دعا بعد از نمازِ فريضه ، فاضلتر است از نماز نافله « 4 » . و در حديث
هامش
( 1 ) . كسى كه به تنهايى و نه به جماعت نماز مىخواند .
( 2 ) . « التَّسْلِيمُ عَلَامَةُ الْأَمْنِ وَ تَحْلِيلُ الصَّلَاةِ » ( معانىالأخبار ، ص 175 ، ح 1 ؛ بحارالأنوار ، ج 82 ، ص 306 ، ح 10 ) .
( 3 ) . نوشتهاى كه به موجب آن دريافت يا پرداخت پولى را به ديگرى واگذار كنند . مراد اماننامه است .
( 4 ) . امام باقر عليه السلام : « الدُّعَاءُ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ أَفْضَلُ مِنَ الصَّلَاةِ تَنَفُّلًا » ( كافى ، ج 3 ، ص 342 ، ح 5 ؛ وسائلالشيعه ، ج 6 ، ص 437 ، ح 8381 ؛ بحارالانوار ، ج 82 ، ص 324 ) .