جدا نيست و اين دو رضايت به منزلهء يك رضايت است و پيامبر اكرم در برابر خدا از خود استقلالى ندارد 73 . نظير آن در شعر شاعران عرب نيز هست 74 .
در بحث از آيهء :
« . . . قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ . . . »
( يونس / 38 ) ، كه قرآن معاندان را به نظيرهگويى فرامىخواند و از آنان مىخواهد كه يك سوره مانند آن بياورند ، طبرى به حذف مضاف اليه ( كه حذف خود از بلاغت است ) اشاره كرده و گفته است كه جمله در اصل بوده است : « قل فاتوا بسورة مثل سورته » كه « سوره » حذف شده 75 همانطور كه گاه ممكن است يك فعل به قرينه حذف شود همچون آيهء :
« . . . فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَ شُرَكاءَكُمْ
« * »
. . »
( يونس / 71 ) كه نصب « شركاء » به فعل محذوف « ادعوا » مىباشد يعنى به قول طبرى 76 ، معنى چنين است : « احكموا امركم و ادعوا شركاءكم » .
اينگونه حذفها در شعر شاعران عرب هم هست مانند :
و رأيت زوجك فى الوغى * متقلّدا سيفا و رمحا
و معلوم است كه « الرمح لا يتقلد » . اين است كه مىگويند : « حاملا » محذوف است 77 .
مآخذ و منابع و مشخصات آنها
( 1 ) براى آگاهى بيشتر از مباحث بلاغى كتاب ، رجوع شود به : ابو زكريا يحيى بن زياد الفرّاء ، معانى القرآن تحقيق از : محمد يوسف نجاتى - محمد على النجار ، چاپ دار الكتب المصرية ، 1374 ه . 1955 م ، ج 1 ، صص 14 ، 15 ، 33 ، 48 ، 63 ، 202 .
( 2 ) ابو عبيده معمر بن المثنى ، مجاز القرآن ، تحقيق از : دكتر محمد فواد سزگين ، الطبعة الثانية ، 1390 ه - 1970 م ، مكتبة الخانجى ، دار الفكر ، در دو جلد ، ج 1 / 8 - 16 .
( 3 ) براى آگاهى بيشتر رجوع شود به : مقالهء اينجانب تحت عنوان « مجاز القرآن ابو عبيده و تأثير آن در كتب بلاغى » در نشريهء دانشكدهء الهيات و معارف اسلامى مشهد ، ش 20 ، پاييز 1355 ش / 1397 ه . ق .
هامش
* . عنى ك « الشركاء » آلهتهم و اوثانهم . ر ك : تفسير طبرى 15 / 249 .