در پيدايش ، تكوين و تدوين بلاغت عربى ، عوامل گوناگونى همچون : شعر شاعران عرب جاهلى ، نظم و نثر قرون اوليهء هجرى ، بحث و جدال متكلمان اسلامى و لغتدانان و نحويان و كتب ارسطو و مفسران قرآن ، مؤثر بوده است .
در ميان عوامل گوناگون يك عامل بيش از ديگر عوامل در پيدايش و تدوين بلاغت عربى مؤثر بوده و آن ، قرآن مجيد است .
روى همين اصل ، بسيارى از مفسران اوليه در نوشتههاى خود ، ضمن بحث از ديگر مسائل قرآنى ، از بلاغت قرآن هم غير مستقيم در تفاسير خود سخن گفتند . مثلا فرّاء ( م 207 ق ) كتاب معانى القرآن را نوشت و در آن كتاب ، علاوه بر اينكه به شرح لغوى الفاظ پرداخت و مسائل نحوى كلمات و اعراب آنها را مورد بحث قرار داد ، گهگاه از مسائل بلاغى هم در كتاب خود بحث كرد ، از كنايه ، تشبيه ، مجاز و استعاره سخن به ميان آورد ، از نظم كلمات ، اسلوب شيواى آنها و وزن الفاظ و تأثير اين توازن و هماهنگى ، در اذهان شنونده و خواننده سخن گفت و آنجا كه تركيب كلمات و آيات را بيان مىكرد و مسائل نحوى را شرح مىداد ، از تقديم و تأخير ، مسند و مسنداليه ، ايجاز و اطناب هم سخن گفت 1 .
ابو عبيده معمر بن المثنّى ( م 210 ق ) نيز يكى ديگر از مفسران قرون اوليهء هجرى است
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 697
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٦٩٧