د - در آيه 18 سوره صافّات
أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ * أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ * قُلْ نَعَمْ وَ أَنْتُمْ داخِرُونَ
.
اينك حكم وقف بر آنها چنين است :
در آيه اول ، كافى است و جملهء بعدى
فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ . . .
اخبارى از جانب خداى متعال است « 1 » و وقف بر نعم در آيهء دوم جايز نمىباشد ، زيرا جملهء بعدى
وَ إِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
معطوف جملهء محذوف است و نعم موجود ، در جاى آن قرار گرفته است .
حكم در آيه سوم
قالَ نَعَمْ وَ إِنَّكُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
مانند آيه دوم است يعنى وقف در آن جائز نمىباشد .
در آيه چهارم نيز در نعم وقف جايز نمىباشد ، زيرا آيه
وَ أَنْتُمْ داخِرُونَ
به جهت حال بودن براى فاعلى كه با فعل خود حذف شده است در محل نصب قرار دارد .
2 - بلى : حرف جواب است كه به وسيله آن به كلام قبل جواب داده مىشود و مختص كلامى كه در حكم منفى است ، يعنى فقط بعد از كلام منفى يا جملهاى كه در حكم منفى است به كار مىرود . اين كلمه 22 بار در قرآن و بر سه نوع است :
1 - 2 - ده مورد است و اكثر اهل قرائت و لغت در آنها وقف بر بلى را اختيار كردهاند ، زيرا جواب براى ماقبل است و تعلقى به مابعد ندارد . اين موارد عبارتاند از :
1 - آيه 80 و 81 سورهء بقره
أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ * بَلى . . .
.
2 - آيه 111 و 112 سوره بقره
قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ * بَلى . . .
.
هامش
( 1 ) - سيوطى در الاتقان جزء اول ، ص 304 مىگويد : مختار ، وقف بر آن است ، زيرا جملهء بعد از آن تعلّق به ماقبلش ندارد .