2 - در آيه 31 سوره نور
وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها
استثناى متصل است و بايد مستثنا و مستثنا منه را باهم خواند .
ب - استثناى منقطع : درباره استثناى منقطع سه نظر وجود دارد :
1 - جواز وقف در مستثنا منه قبل از مستثنا به طور مطلق .
2 - منع وقف به طور مطلق .
3 - در صورتى كه خبر آشكار و ذكر شده باشد وقف كردن جايز است ؛ زيرا در اين صورت مستثنا ، جملهء مستقل و از ماقبل بىنياز خواهد بود ، و اگر خبر در لفظ نيامده باشد وقف كردن جايز نخواهد بود . مثال براى استثناى منقطع كه خبر در آن پنهان است و در نتيجه ، وقف در آن جايز نيست آيهء 78 سوره بقره
وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا أَمانِيَّ . . .
است كه الّا را برخى به معناى لكنّ مىدانند . مثال براى استثناى منقطع كه در آن به خبر تصريح شده و وقف بر آن جايز است آيهء 25 سوره انشقاق
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ
است كه قبل از آن
فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ
( انشقاق / 24 ) آمده است كه
إِلَّا الَّذِينَ . . .
از جنس كسانى كه ضمير فبشّرهم . . . به آنان برمىگردد نيست .
پنجم : احكام وقف « نعم » ، « بلى » ، « كلّا » « 1 » :
1 - نعم : حرف جواب است كه به كلام قبل با آن پاسخ داده مىشود و در چهار جاى قرآن ذكر شده است :
الف - در آيه 44 سوره اعراف
فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ . . .
ب - در آيه 114 سوره اعراف
وَ جاءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ قالُوا إِنَّ لَنا لَأَجْراً إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ * قالَ نَعَمْ وَ إِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
.
ج - در آيه 42 سوره شعراء
أَ إِنَّ لَنا لَأَجْراً إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ * قالَ نَعَمْ وَ إِنَّكُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ
.
هامش
( 1 ) - مطالب اين فصل از معالم الاهتداء ، النشر و الاتقان نقل شده است .