وقف بر
وَ لا يَأْبَ كاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ
( بقره / 282 ) جايز نيست كه بر
عَلَّمَهُ اللَّهُ
هم وقف شود « 1 » . پس قارى اختيار دارد بر يكى از دو كلمه وقف كند ولى وقف بر هردو جايز نخواهد بود .
ى - وقف قبيح و اقبح و انواع آن
وقف قبيح ايستادن بر لفظى است كه شنونده معناى كامل و درستى از آن درك نكند و سكوت بر آن صحيح نباشد و اگر در اثر اين وقف فسادى در معنا ايجاد شود ، مثلا حكم شرعى دگرگون شود قباحت آن بيشتر است كه اصطلاحا به آن وقف اقبح گفته مىشود . حال مىپردازيم به موارد وقف قبيح و اقبح :
نوع اول : وقفى است كه شنونده معنايى از آن درك نكند و فايدهاى به دست نياورد و سكوت در آن محل صحيح نباشد . علت اين امر آن است كه مابعد كلمه موقوف عليه از حيث لفظ و معنا شديدا به آن كلمه يا ماقبل آن ربط دارد ؛ مثل :
وقف بر مبتدا و شروع از خبر ؛ وقف بر اسم انّ و امثال آن « 2 » و شروع از خبر آن ؛ وقف بر كان و ابتدا از خبر آن ؛ وقف بر مفعول اول فعلى كه دو مفعول دارد و شروع از مفعول دوم ؛ وقف بر فعل شرط و ابتدا از جواب شرط ؛ وقف بر قسم و ابتدا از جواب قسم ؛ وقف بر روى موصوف و ابتدا به صفت آن ؛ وقف بر مستثنى منه و شروع از مستثنى و . . . در اينگونه موارد ، وقف و ابتدا از بعد آن قبيح است .
نوع دوم : وقفى است كه به فاسد كردن معنى يا تغيير دادن حكم شرعى منجر مىشود . مثل :
1 - وقف بر كلمهء
وَ لِأَبَوَيْهِ
در آيه 11 سوره نساء
. . . وَ إِنْ كانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَيْهِ . . .
. وقف در
لِأَبَوَيْهِ
يكى از دو معناى زير را خواهد داد :
هامش
( 1 ) - النشر ، ج 1 ، ص 237 .
( 2 ) - انّ - كأنّ - لكنّ - ليت - لعلّ .