درة التاج ( فارسى ) — صفحة 779

بوذ كى ميان او - و ميان محرّك جسمانىّ واسطهء نباشذ ، جنانك زوذ باشذ كى بدانى خواه : آن محرّك نفس باشذ ، يا غير نفس ، و اعادت كلام كنيم در واسطه ، و اگر عرضى باشذ محلّ او عقل باشذ - لا غير ، و الّا برىء نبوذه باشذ از تعلّق بجسم . و اگر جوهرى باشذ - او عقل است ، جه ما بعقل نمىخواهيم ، الّا جوهرى كى او بأين مثابت باشذ . و امّا بيان حقّيّت « 1 » مقدّم ، به جهت آنك اگر نه « 2 » وجود حركتى غير منقطعه بوذى ، هيج حادثى حادث نشدى ، - جه حادث را بعلّت دايم « 3 » نيابند ، الّا آنك متوقّف شود ايجاب علّت او را بر حادثى ديگر ، و الّا وجود او در بعضى احوال دون البعض ، ترجيح من غير مرجّح بوذى ، ( بس ) لابدّ باشذ از توقّف او بر حادثى ، و آن حادث متوقّف شود بر حادثى ديگر - و هكذا الى غير النّهايه . و اجتماع اين حوادث در وجود جايز نيست ، جه مستحيل است وجود امورى غير متناهى كى مترتّب باشند بطبع « 4 » - و مع در وجود ، بس هر حادثى حادثى ديگر برو سابق باشذ لا الى اوّل ، و سابق نشايد كى علّت تامّهء « ( وجود ) » لاحق باشذ ، جه او موجود نيست در حال وجود سابق ، بس لابدّ علّت تامّهء وجود لاحق مركّب باشد از موجودى دايم الوجود - و از سبق حادثى ديگر - آنگاه حادث جون حاصل شذ - ( « و » ) او را علّت ثباتى « [ باشد ] » نسبت « 5 » حادث به آن علّت دايم نباشذ - و الّا دايم بوذى لكن حادث است . بس نسبت را علّت حدوث - و ثبات باشذ ، آنگاه كلام عايد شود به نسبت نسبت « 6 » ، در نسبت آن بعلّت ثبات ، و متسلسل شود علل « 7 » ثابته الى غير النّهايه ، بس لابدّ باشذ از وجود جيزى كى ثبات او بر سبيل تغيّر و حدوث بوذ - بمعنى آنك « 8 » ماهيّت او نفس