مقام جهارم - بيغمبر عليه السّلم در مكّه سيزده سال تقريبا « [ بحجّت گفتن ] » با مخالفان مشغول بوذ ، بعد از آن آيت تيغ « 1 » آمذ ، بس معلوم شذ - كى آن محاجّه در اصول بوذه باشذ - نه در فروع . مناظره اول - با دهريان كى حقّ تعالى ازيشان حكايت كرد « 2 » :
وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ
. يعنى زندگى - و مردگى ما - از روزگارست ، و هيج صانعى نيست ، حقّ تعالى آن را باطل كرد - كى هر جه جز خداى است - همه ممكن الوجوداند ، و هر جه ممكن الوجود « ( بوذ ) » به خودى خود نيست بوذ ، و او را بهستكننده حاجت افتد ، جنانك فرموذ :
وَ لا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ
.
جون غير واجب هالك باشند [ ( ممكن باشند ) ] و ايشان را بحقيقت هيج تأثيرى و حكمى نه ، بل كى : « لا مؤثّر الّا اللَّه و لا حكم الّا له » . و ازين جهت فرموذ « [ كه ] »
لَهُ الْحُكْمُ
مناظرهء دوم - با افلاكيان و منجّمان « [ و صابيان ] » كى قائلاند - كى مدبّر عالم سفلىّ حركات عالم علوىّ است - بارى عزّ شأنه دلايل فساد اين بمحمد فرستاذ عليه السّلم بجند وجه :
اوّل - آنك :
لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ
.
دوّم - آنك :
فالِقُ الْإِصْباحِ وَ جَعَلَ
« 3 »
اللَّيْلَ سَكَناً
.
سيّم -
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى
« 4 »
هامش
( 1 ) - تيغ - اصل .
( 2 ) - كرد كه - م .
( 3 ) - جعل - الانعام : 95 .
( 4 ) - استوى على العرش در قرآن كريم در هفت سوره آمده است بدين قرار : الاعراف 54 ( همين آيه كه در متن است ) . الفرقان 59 . - يونس - الرعد - طه - آلم السّجده - الحديد -