سفلىّ بواسطهء حوادث علوىّ باشذ - و حوادث علوىّ بقدرت حقّ تعالى ، بس جملهء حوادث علوىّ و سفلىّ بتأثير قدرت حقّ « 1 » بوذ ، و ترا اين قدرت نيست كى در حوادث علوىّ تأثير كنى . بس فرق ظاهر شذ و اين آن معنى است كى گفت :
فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ
« 2 » . جون خصم اين حجّت بشنيد منقطع شد ، جنانك فرمودند :
فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ
« 3 » . و اين مسأله از اسرار قرآن مجيدست . مقام بنجم - آنست كى از مسألهء حشر و نشر بحث كرد - كى :
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى
. و اگر ادلّهء « 4 » توحيد - و قواعد اصولى - و مناظراتى - كى از ابراهيم عليه السلم در قرآن مذكورست ياذ كنيم ، سخن دراز گردذ . مناظرهء جهارم - مناظرهء سليمان آنجا كى گفت ؛ الّا
يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 5 » .
هامش
( 1 ) - حق تواند - م .
( 2 ) - فهل تقدر على تغيير الأفلاك و قلب نظام الشمس فى سيرها ، تفسير الجواهر : 1 ص 239 .
( 3 ) - اى تحيّر و انقطعت حجّته - و على قراءة المعلوم - فغلبه - ابو الفتوح - جوامع - الصافى .
( 4 ) - اداى - م .
( 5 ) - وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لا يَهْتَدُونَ . أَلَّا يَسْجُدُوا الآيه ( سورة النمل : 23 - 24 ) يعنى : فصدّهم لان لا يسجدوا بحذف حرف جرّ ، يا زيّن لهم ان لا يسجدوا يعنى عدم السجود للَّه . يا لا يهتدون الى ان يسجدوا بزيادتى لا مثل ما منعك ان لا تسجد . و الا يسجدوا بتخفيف هم قراءت شده .
بنا بر اين الا حرف تنبيه و يا حرف ندا ، و منادى محذوف است . يعنى الا يا قوم اسجدوا .
و از وصف الّذي يخرج الخبء پيدا مىشود كه چرا خداوند در اينكه سزاوار سجده است تنها است . - چه خب بمعنى پوشيده و پنهان از چشمها است پس تابش ستارگان و فرود آوردن باران و رويانيدن رستنيها - و هستى بخشيدن آنچه به خود نيست - همه ، پيدا ساختن پنهان است بتاريكى - و ابر و درون زمين - و قوّت - و نيستى . و اين همه گواه كمال توانائى و دانش و ويژهء وى است و ردّ است بر كسانى كه در سجده غير او را انباز مىگيرند . نگاه كنيد به ابو الفتوح : 4 - 158 - 159 - و الجواهر : 13 - 154 - و الصافى و جوامع الجامع - و تفسير مفاتيح الغيب فخر الدين الرازى .