ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
- يعنى بترسذ دلهاء ايشان ، تا آنجا كى فرموده « 1 »
لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
. دوّم مجاهدان را جنانك فرموذ :
فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً
. سوّم مردم صالح را ، جنانك فرموذ :
وَ مَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ
.
جهارم علما را ، جنانك فرمود :
وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ
« 2 » و جون نيك تأمّل كرده شود در ديگر قسمتها - تا علم نبود آن درجات حاصل نشود ، بل كى اصل در همهء طاعات و اعمال و حرفتها « 3 » علم است ، هر كار كى مصدر آن علم نبود و بال بوذ . - و جملهء حيوانات از آن جهت منقاد آدمى گشتند « 4 » كى از وى تفرّس زيادت كمالى كردند ، و در ميان حيوانات تفاوت بسبب « 5 » اختصاص بعضى بزيادت تميز - و ادراك ظاهر گشت ، بل كى صيد سگ معلّم حلال است ، و صيد سگ نامعلّم جاهل حرام « 6 » ، بل كى كشتهء سگ معلّم حلال است ، و كشتهء آدمى جاهل حرام ، بس جون اين علم « 7 » به نسبت « 8 » با سگ در - حلّ شكار
هامش
( 1 ) - فرمود - م - ط - ه .
( 2 ) - خداوند تعالى اهل بدر را بر مؤمنان ديگر بدرجاتى برترى داد ، و مجاهدين را بر قاعدين بدرجاتى ، و صالحان را برين گروه بدرجاتى ، سپس دانشمندان را بر همهء اصناف بمراتب ترجيح نهاد ، - پس لازم آيد كه دانشمندان گزيدهترين مردم باشند ( تفسير كبير ج : 1 ص 395 - شرح اصول كافى ص 142 - 143 . - و مفاتيح الغيب : ص 34 . )
( 3 ) - حرفها - م .
( 4 ) - اين جمله نيز مفاد سخن غزّالى در احياء العلوم است ( نگاه كنيد بچاپ مصر ج 1 ص 126 ) ، و بتفسير صدر الدين شيرازى ( چاپ تهران ص 188 ) .
( 5 ) - از ميان حيوانات تفاوت نسبت - اصل .
( 6 ) - حلال بودن صيد سگ شكارى با فراهم بودن شرائط گفتار مشهور است . - كه بسيارى ادّعاى اجماع كردهاند ، فقطّ بعضى فقهاء ما و برخى شافعيان بنا بر روايت سكونىّ ( كه از قضاة عامّه است ) از گوشت شكار سگ سياه احتياط مىكنند .بالعلم يدرك كلب فى خساسته * ما ليس يدركه الإنسان لو جهلامعلّم الكلب حلّ فى ذبيحته * و جاهل الذّبح فى افساده عملا
( 7 ) - چون علم - ط - ه . - چون اثر علم - ظ .
( 8 ) - نسبت - اصل .