شد و اميد ما از به دست آوردن تأليفات ناياب أو سست گرديد و از أو خواستيم كه آنها را دوباره بنويسد و أو در پاسخ گفت : « وقت من به اشتغال به الفاظ و شرح آنها نمىرسد و نشاطى هم براي آن ندارم . اگر مىخواهيد با آنچه كه براي من ميسّر است كتابى جامع بر ترتيبى كه مرا پيش آيد ، براي شما تأليف مىكنم » . ما بدان رضايت داديم و خواستيم كه از طبيعيّات آغاز كند و أو چنين كرد و نزديك بيست ورقه نوشت . سپس مشاغل سلطانى سبب انقطاع اين كار گرديد .
روزگار ضربات خود را وارد ساخت و آن سلطنت منقطع گرديد و أو مصمّم شد كه در قلمرو آن دولت نماند و به آن خدمت برنگردد و انديشهاش بر اين استوار گشت كه راه احتياط و سبيل مطلوب أو اينست كه پنهان بماند و فرصتى طلبد تا از آن ديار دور گردد و من اين خلوت و فراغت أو را مغتنمشمرده و أو را وادار به تمام كردن كتاب شفا كردم و أو خود با جدّى وافر به تصنيف آن روى آورد و طبيعيّات و الهيّات را - به جز كتاب الحيوان و كتاب النّبات - در مدّت بيست روز به پايان رساند بدون اينكه به كتابى حاضر مراجعه كند و فقط بر طبع خود اعتماد كرده بود . أو از منطق آغاز كرد و خطبه و آنچه را كه به آن مربوط بود ، نوشت .
سپس اعيان آن دولت بر پنهانى أو خشم گرفتند و عزلت و جدائى أو را ناخوش داشتند و گمان بردند كه آهنگ مكيدت دارد و يا ميل بر دشمنى را در سر مىپروراند .
برخى از خادمان خالص أو كوشيدند أو را در مهلكهاى بيفكنند تا از اموال أو بر متاع دنيا دست يابند و جماعتى از شاگردان أو - كه سابقهء احسان أو به آنان اگر به ياد مىآوردند بايد مانع از آزردن أو مىشد - بدخواهان را بر محلّ اختفاى أو آگاه ساختند و سپس أو گرفتار شد و به قلعهء فردجان محبوس گرديد و به مدّت چهار ماه در آنجا ماند تا آنكه أسباب آن ناحيه بر فيصله امر تقرّر يافت و منازعان آنجا را رها كردند و أو آزاد گشت و در بازگشت به وزارت نامزد شد و أو اعتذار جست و مهلت خواست ، سپس أو را معذور داشتند . أو در آنجا به منطق مشغول گشت و كتابهائى در اختيار أو قرار گرفت و پابهپاى آن كتب و بر روشى كه قوم در آنها اتّخاذ كرده بودند آن را عرضه داشت و بر روشى سخن گفت كه اقوال آنان را مورد انكار قرار دهد ، از اين روى منطق به طول انجاميد و
پنج رساله ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 5
مساهمون: أبو علي سينا
صپيشگفتار ٥