چگونگى تدوين آثار اوست ، به تفصيل شرح داده كه در نسخههاى كتاب شفا پيش از مقدّمهء ابن سينا نقل شده است و چون سخنان أبو عبيد از اهمّيّت فراوانى برخوردار است ، مناسب دانسته شد كه ترجمهء فارسي آن در اين گفتار آورده شود :
« دوستى و رغبت من در علوم حكمى و اقتباس از معارف حقيقي مرا به ترك خانه و ديار و مهاجرت به بلاد اقامتگاه شيخ الرّئيس - خداوند روزگار أو را پايدار بداراد - فرا خواند ؛ زيرا اخبارى كه از أو به من رسيد و سخنانى كه از أو بر من عرضه شد ، موجب گرديد كه از ميان كساني كه مذكور به اين صناعت و منسوب به اين علماند ؛ فقط به أو روى آورم . از اخبارى كه از أو به من رسيده بود اين كه أو در عنفوان جوانى كه هنوز دو دهه از عمر أو نگذشته بود ، ماهر در اين علوم شده و كتابهاى بسيارى تأليف كرده است ؛ جز آنكه أو به آثارش كم توجّه و به ضبط نسخههاى آنها بىاعتنا بوده است . أزين روى رغبت من راست آمد كه قصد أو كنم و به ملازمتش بپيوندم و از أو خواهش و التماس كنم كه بر تأليف اهتمام ورزد و من به ضبط تأليفات أو همّت گمارم .
سپس من به سوى أو شتافتم هنگامى كه در گرگان اقامت داشت و سنّ أو قريب به سى و دو سال بود و در آن هنگام أو گرفتار خدمت سلطان و تصرّف در اعمال أو شده بود و اين امر همهء أوقات أو را اشغال مىكرد و فقط در فرصتهاى كم بود كه در آن قسمتى از منطق و طبيعيّات را بر من املاء كرد و هرگاه از أو مىخواستم كه كتابهاى بزرگ و شروح را تأليف كند ، مرا به متون و شروحى كه در ديار خود تأليف كرده بود ، حواله مىداد و شنيده بودم كه آن تأليفات متفرّق و متشتّت گشته و مالكان نسخههاى آنها بر خواهندگان بسيار بخل مىورزند . امّا أو عادت نداشت كه براي خود نسخهاى نگه دارد . همچنانكه از عادتش نبود كه كتاب را از روى دستور ( پيش نويس ) بنويسد و يا از سواد به بياض درآورد ، بلكه نسخهاى را مىنوشت و يا املاء مىكرد و آن را به خواهندگان آنها مىبخشيد و با وجود اين خود گرفتار محنتهاى پى در پى شده و كتابهايش در معرض دستبرد حوادث قرار گرفته بود .
من چند سالى با أو ماندم و از گرگان به رى و از رى به همدان نقل مكان كرديم و أو به وزارت ملك شمس الدّوله مشغول گرديد و اين اشتغال أو مايهء اندوه و تباهى روزگار ما
پنج رساله ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 4
مساهمون: أبو علي سينا
صپيشگفتار ٤