پنج رساله ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 2

پيش از ابن سينا ، حنين بن اسحاق با ترجمهء متجاوز از صد اثر از جالينوس دانشمند فرغامسى ، آن پزشك نامدار را به عنوان سيّد الطّبّ به عالم اسلام معرّفى كرد و همچنين أبو نصر فارابى با نقل و تحليل آثار ارسطو ، آن فيلسوف عهد باستان را به عنوان حكيم على الاطلاق بر جهان علمي اسلام عرضه داشت ، ولى ظهور ابن سينا و احاطهء أو به طبّ و فلسفه و گسترش و نوآورىهاى أو در هر دو فن ، ارسطو و جالينوسى تازه نفس را وارد ميدان علم و تمدّن اسلامى كرد و الحق كه أو نمونه‌اى كامل از طبيب فاضل و فيلسوف كاملى بود كه جالينوس توصيف آن را در رسالهء : في أنّ الطّبيب الفاضل يجب أن يكون فيلسوفا بيان داشته بود ، چنان كه اثر انديشهء ابن سينا در همهء پزشكان و فيلسوفان پس از أو در جهان اسلام نمودار و نمايان است . در اين مقدّمهء كوتاه مجال آن نيست كه به شرح أحوال و برشمردن آثار اين حكيم بزرگ بپردازيم . چه آنكه صدها كتاب و مقاله به زبانهاى مختلف در شرح أحوال و افكار أو نوشته شده و براي آگاهى از آثار فراوان أو در زمينه‌هاى مختلف علوم اسلامى كافى است كه خوانندگان به دو كتاب : مؤلّفات ابن سينا از جورج قنواتى ( قاهره 1950 م . ) و فهرست نسخه‌هاى مصنّفات ابن سينا از دكتر يحيى مهدوى ( تهران 1333 ه ش . ) مراجعه بفرمايند و مناسب حال و مقام در اين گفتار ، آن است كه كلماتى چند دربارهء دو اثر مهمّ أو يعنى شفا و قانون آورده شود . ابن سينا كتابهاى متعدّدى در فلسفه از جمله كتاب النّجاة ، و الإشارات و التّنبيهات ، و عيون الحكمة ، و دانشنامه علائى به رشتهء تحرير درآورده ، ولى از همه مهمتر و مبسوطتر كتاب شفاى اوست كه در واقع نخستين دائرة المعارف علوم و فلسفه در عالم اسلام به شمار مىآيد ، چنان كه مهمترين و مفصّل‌ترين كتابهاى پزشكى أو ، كتاب قانون است كه ظهور آن كتابهاى پيشين را متروك و منسوخ كرد . « 1 » برخى از دانشمندان بر تسميهء اين دو كتاب خرده گرفته كه شفا مناسب با پزشكى است و قانون با فلسفه تناسب دارد و برخى ديگر در توجيه اين نام‌گذارى گفته‌اند كه ابن سينا با