* ( 1023 - تولد شمس العلماء گركانى تهرانى ) *
وى مرحوم حاج ميرزا محمد حسين بن حاجى ميرزا عليرضا ، از قريه گركان - بفتح گاف پارسى و راء مهمله و كاف و الف و نون - از ديهات عراق ، و معروف به جناب و نيز قريب ؛ و از علما و فقهاء تهران بود و در ادبيات نيز شركت مىنمود ، و شعر هم مىگفت و تخلص ربانى مىفرمود .
و او در اين سال - چنانكه در « سخنوران نامى معاصر 1 : 128 » نوشته - در گركان مذكور متولد شده ، و پس از دريافت علوم مقدماتى به شهر قم شتافت و فقه و اصول و تفسير را آنجا درس خواند ، و براى تكميل آنها به بين النهرين رفت و نزد علما و فقها و ادباء آن سرزمين به تحصيل پرداخت ، و پس از سه سال بايران بازگشت و بهند رفت و ده سال در آن سرزمين تعليم و تربيت نمود ، و باز بايران آمد و بتدريس مشغول شد ، و در سنه 1323 بقفقازيه و اسلامبول و حجاز رفت ، و پس از آن رئيس مدرسه علميه و بعد رئيس مدرسه قاجاريه گرديد . و در سنه 1332 مدعى العموم ديوان عالى تميز و بعد از چندى مستشار ديوان تميز گرديد ، و كتب چندى برشته تأليف كشيد ، از آن جمله :
اول كتاب « أبدع البدائع » در علم بديع و محسنات كلام ، تأليف آن سنه 1328 . دويم كتاب « أمانى » . سيم « رسالهء اصول » بنظم . چهارم كتاب « تاريخ خطاطان » . پنجم كتاب « تاريخ شعرا » . ششم كتاب « تاريخ وهابيه » . هفتم رسالهء « بيان » . هشتم « رسالهء تيمم » . نهم « حواشى روضه » . دهم « حواشى قاموس » . يازدهم « حواشى معالم » . دوازدهم كتاب « زينة الاسد » . سيزدهم كتاب « قطوف الربيع » . چهاردهم « رسالهئى در معانى » . پانزدهم كتاب « مقصد الطالب » . شانزدهم كتاب « لؤلؤ » . هفدهم كتاب « مقامهء حجيه » . هيجدهم كتاب « لطائف الحكم » در سه جلد . نوزدهم كتاب « نور الحدقة » . بيستم كتاب « نور الحديقة » . بيست و يكم كتاب « الدر اليتيم » در متائيم ( جمع متئام ، يعنى زنى كه عادت بتوأم - دوقلو - زادن