مادرش دختر رضا قلى خان قجر و خود از معاريف رجال و وزراء مهم دورهء ناصرى و مردى با فضل و دانشور و دانشپرور بوده .
شرح احوالش در « مرآة البلدان 2 : 90 » و « دانشمندان آذربايجان : 43 » و غيره نوشته ، و آنچه از آنها و مطاوى كتب عديدهء منسوبه بوى برمىآيد اينكه او در اوائل دولت ناصر الدّين - شاه فراشباشى محمود ميرزا فرزند و وليعهد اين پادشاه ( كه در سنه 1265 به يازدهماهگى وفات كرده و شش ماه بيش از سلطنت پدر را درك نكرد ) بوده ( چنانكه پدرش حاجى عليخان نيز فراشباشى خود ناصر الدّين شاه بوده و قتل امير كبير بتصدى اين ميرغضب رخ نموده ) .
و بعد از افتتاح مدرسهء دار الفنون در آنجا رفته و دوازده سال در زبان فرانسهء و علم پياده نظام درس خواند ، و در مواقع امتحان بنشانهاى لايق و مناصب مناسب سرافراز گرديد ، و از درجهء وكيلى بمنصب سرهنگى ترقى نمود و در جزو ملتزمين خدمت محمد قاسم خان وليعهد فرزند
هامش
- « فهرست نسخههاى خطى فارسى . قسمت رياضى 140 ستون 2 » چنين مىرساند كه تولد او در شعبان 1259 بوده ، اگر مؤيدى پيدا كرد بايد احوالش در شعبان مذكور و در ص 499 [ يعنى از نسخه اصل . م ] معنون و محرر شود » . ايضا يادداشتى ديگر در همين موضع بقلم مؤلف : « رجوع شود بكتاب مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى . ج 2 ص 594 » .
اينك گوئيم : اولا در « مؤلفين كتب چاپى » مذكور شرح حال مختصر صاحب ترجمه را بدون ذكر تاريخ تولد از « دانشمندان آذربايجان » نقل و هم بمأخذ ديگر « مرآة البلدان 2 :
90 » اشاره نموده و سپس سى و دو شماره از تأليفات او را توضيح داده است .
ثانيا قديمترين مأخذى كه تاريخ ولادت اعتماد السلطنه در آن به نظر رسيده كتاب « سياستگران دوره قاجار : 169 » تأليف مرحوم خان ملك ساسانى است كه در آن كتاب شرح حال وى را چنين افتتاح كرده است : « محمد حسن خان مقدم در شب 21 شعبان 1259 ه ق مطابق 27 مرداد 1222 متولد شده و در روز جمعه 19 شوال 1313 ق مطابق 13 نوروز 1275 ش در تهران در سن 53 سالگى درگذشته و در وادى السلام نجف اشرف مدفون گرديد » ، انتهى . -