تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 234

مساهمون:

ص٢٣٤
عنوان ما بين پنج‌سالگى تا هشت‌سالگى بوده . به‌هرحال ، مرحوم آقا محمد باقر پس از مدت هشتاد و هشت سال قمرى عمر ( بناء بر تولد در سال 1117 ) در اين سال ؛ چنان‌كه در « مرآة الاحوال » و « روضة الصفا » و « منتظم ناصرى » و « آثار عجم : 412 » و « الذريعة 3 : 427 » نوشته‌اند ؛ در كربلاء وفات كرده ، و در « منتظم » مدت عمرش را 93 سال نوشته ، در صورتى كه اگر تولد را 1116 و وفات را 1208 بگيريم ؛ كه آن را پيش‌تر از 1116 و اين را عقب‌تر از 1208 نگفته‌اند ، باز مدت عمر 92 سال خواهد شد . و مرحوم آقا محمد على فرزندش بنا بر آنچه در « مرآة الاحوال » نوشته ؛ در تاريخ او چنين فرموده :
بگو ( رفتى ز دنيا باقر علم )
و ديگرى اين‌طور گفته :
گشت از روى درد تاريخش : * باقر علم رفته از دنيا
و در « فارسنامه 2 : 269 » و « مستدرك 3 : 384 » صريحا وفات را در سنه 1208 نوشته‌اند ، و در « روضات : 125 » در حدود 1208 نوشته ، و از تتبع مطاوى « روضات » معلوم مىشود كه لفظ حدود در آن ؛ گاهى عين سالى بخصوص مىباشد و گاهى بيكى يا دو سال پس و پيش ، و در « الذريعة » غير از موضعى كه نوشتيم ؛ در تمام جلدها هرجا كه تاريخ وفات را نوشته 1206 ذكر كرده ، و ظاهرا همهء اين‌ها غلط و همان 1205 درست باشد ، نظر باينكه در « مرآة الاحوال » آن‌طور نوشته ، و مؤلف آن نوادهء آن مرحوم بوده و على الظاهر اول كتابى باشد كه بعد از فوت آن مرحوم تأليف شده و شرح احوال وى در آن تحرير يافته ، و در كتب بسيارى كه به نظر رسيده و بعضى هم در حين تحرير حاضر و در نظر است و بر خلاف آن گفته‌اند ؛ بعضى منقول از بعضى ديگر ( هرچند تصريح بنقل نكرده باشند ) و همه در قوت يك قول خواهد بود ، كه هريك بدون تعمق و تحقيق نقل كرده‌اند . اگرچه أقوال 1205 هم بعضى منقول از بعضى ديگر است . به‌هرحال ؛ وى در كربلاء در رواق پائين پاى شهداء عليهم السلام دفن شده ، و اينك بر قبر او ضريحى چوبى ، چنان‌كه در « طرائق » نوشته منصوب و زيارتگاه اهل علم