الجماد صفات وجوديّة ثاتبة لهذه المرتبة من الوجود . و أمثال هذه الصفات هي المراد من قول أهل المعرفة بلزوم المناسبة بين العلّة و المعلول . فصفات الممكن نوعان : نوع منها لازم جهة وجوده و هو لا يخالف صفات الواجب بل يشبهها ؛ و نوع منها لازم بجهة نفسه و ماهيّته فهو الّذي يجب تنزيه موجده عنه ؛ فما يوجد فيه من صفات الواجب فهو ليس من صفاته من حيث الإمكان .
[ پس علم و قدرت و اراده و كراهت و نطق - در انسان نه در جماد - صفات وجودى بهشمار مىآيند كه براى اين مرتبه از وجود ثابت شدهاند .
و اگر اهل معرفت قايل به اين هستند كه بين علّت و معلول مناسبت و سنخيّتى لازم است ، مقصودشان اينگونه صفات مىباشد ؛ پس ممكن الوجود را دو نوع صفت است : يك نوع از آن ، لازمهء وجود ممكن است و اينگونه صفات ، مخالف با صفات واجب الوجود نيستند بلكه شبيه به صفات واجب نيز هستند ؛ و نوع ديگر ، لازمهء نفس ممكن و ماهيّت اوست كه اينگونه صفات را بايد از ايجادكنندهاش منزّه و پاك دانست ؛ پس هرصفتى از صفات واجب الوجود كه در ممكن الوجود يافت مىشود از صفات او از حيث امكانش نيست بلكه از جنبهء وجودى اوست . ]
رساله لقاء الله ( به ضميميه رساله لقاء الله امام خمينى ، رساله لقاءالله فيض كاشانى ، نامه عرفانى مؤلف به علامه كمپانى ) ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: ميرزا جواد آغا الملكي التبريزي
ص٢٦٥